(۶۱۴۸) حکم عدم وفای به نذر روزه

(۶۱۴۸) سوال: زنی فرزندی دارد که دچار بیماری خطرناکی شده است، لذا نذر نموده که اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فرزند او را از بیماری شفا داد به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ یک سال کامل را روزه بگیرد سپس فرزند او شفا یافته و بزرگ شده و ازدواج نموده است در حالی که سال‌‌ها گذشته و نتواسته به نذر خود وفا کند و حتی یک روز را هم روزه نگرفته است؛ آیا راهی برای خروج از این نذر به وسیله‌‌ی کفاره یا مانند آن دارد؟

جواب:

در ابتدا شایسته بوده که بداند نذر مکروه است بلکه برخی از اهل علم آن را حرام می‌‌دانند، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی نموده است[۱]. چقدر افراد هستند که نذری نموده و وقتی آنچه نذر را به آن وابسته کرده بود، محقق شود، در انجام آنچه نذر کرده به سختی بیفتد و چه بسا از روی سهل‌‌انگاری به نذر خود وفا نکند. در این صورت ترس آن می‌‌رود که در آنچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید واقع گردد: {وَمِنْهُم مَّنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتَانَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ * فَلَمَّا آتَاهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوا وَّهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ}[التوبة: ۷۵-۷۷]: (برخی از آنها با الله (عهد و) پیمان بستند که اگر (الله) از فضل خود (نصیبی) به ما دهد قطعاً صدقه (و زکات) خواهیم داد واز نیکوکاران خواهیم بود * پس چون (الله) از فضل خود به آنها (نصیبی) بخشید، به آن بخل ورزیده واعراض کنان روی گرداندند (وسر پیچی کردند) * پس (این عمل، ) نفاق را تا روزی که او (الله) را ملاقات کنند در دل‌‌هایشان بر قرار ساخت و به (سبب) آنچه که با الله وعده کرده بودند خلاف نمودند (وعهد شکنی کردند) وبه (سبب) آنکه دروغ می‌گفتند) لذا در هر صورت برای انسان شایسته نیست نذر کند و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بدی را دفع نموده و خوبی را می‌‌‌‌آورد بدون اینکه برای او شرطی قرار داده شود، لذا هرگاه در مصیبتی افتادی از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بخواه تا آن را از تو رفع کند و اگر خیری را می‌‌خواستی از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بخواه تا برای تو میسر کند اما اینکه نذر کنی گویا زبان حال تو می‌‌گوید: الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ جز با شرط نمی‌‌دهد؛ در حالی که چنین چیزی شایسته نیست، به همین دلیل از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت شده که از نهی نذر نموده و می‌‌فرماید: «إنه لا یأتي بخير، وإنما يستخرج به من البخيل»[۲]: (خیری را نمی‌‌آورد و از جانب شخص بخیل صورت می‌‌گیرد) بنابراین نذر برای کسی خیر نمی‌‌آورد و بدی را رفع نمی‌‌کند اما بخیلی که صدقه نمی‌‌دهد؛ به خاطر اینکه صدقه دهد نذر می‌‌کند.

در جواب این سؤال می‌‌گوییم: این زنی که نذر نموده یک سال روزه بگیرد بر او واجب است یکسال روزه بگیرد، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «من نذر أن یطیع الله فلیطعه»[۳]: (كسي که نذر نمود از الله اطاعت کند، از الله اطاعت کند) اگر نمی‌‌تواند روزه بگیرد چیزی بر او نیست. الله اعلم.

شیخ بزرگوار! آیا جایز است این یکسال را به صورت پراکنده در چند سال روزه بگیرد؟

جواب: جایز است این‌‌گونه روزه بگیرد در صورتی که پی در پی بودن را نیت یا شرط نکرده باشد. اگر شرط کرده باشد که پی در پی باشد یا در دلش این‌‌گونه بوده که پی در پی باشد بر او واجب بوده به آنچه نذر نموده وفا کند.

شیخ بزرگوار! اگر فرض شود قبل از اینکه نذر خود را کامل کند بمیرد؛ آیا به جای او روزه گرفته می‌‌شود یا کفاره داده می‌‌شود؟

جواب: اگر از روی کوتاهی آن را به تأخیر انداخته، به جای او روزه گرفته می‌‌شود و اگر بدون کوتاهی آن را به تأخیر انداخته مانند اینکه هنگامی که نذر بر او واجب شده شروع نموده سپس قبل از اتمام آن فوت کرده به جای او قضا نمی‌‌شود و کفاره داده نمی‌‌شود.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 75

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: امرأة كان لها ولد، وقد أصيب بمرض خطير، فنذرت إن شفاه الله من ذلك المرض أن تصوم الله سنة كاملة، وقد شُفي ولدها وكبر وتزوج، ومضت السنين ولم تستطع الوفاء بنذرها ولم تصم ولا يوما واحدًا، فهل لها من مخرج من هذا النذر بكفارة ونحوها؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: أولا ينبغي أن يعلم بأن النذر مكروه، بل إن بعض أهل العلم حرمه ؛ لأن النبي ل نهى عن النذر)، وكم من إنسان نذر نذرًا ثم إذا حصل ما علق عليه النذر تعب في التخلص مما نذر، وربما لا يفي بما نذر تهاونا، وحينئذ يُخشَى أن يقعَ فيما قال الله عز وجل: ﴿وَمِنْهُم مَّنْ عَهَدَ اللهَ لَنْ مَاتَنَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّلِحِينَ فَلَمَّا ءاتَهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُواْ بِهِ، وَتَوَلَّواْ وَهُم مُّعْرِضُونَ فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ﴾ [التوبة: ٧٥ – ٧٧]، فلا ينبغي للإنسان أن ينذر مهما كان ، والله -سبحانه وتعالى- يدفع السوء ويجلب الخير بدون أن يُشرط له شرط، فإذا وقعت في مصيبة أو في بلاء فاسأل الله تعالى أن يرفعه عنك، وإذا أردت خيرًا فاسأل الله تعالى أن ييسره لك، أما أن تنذر فكأنها لسان حالك يقول: إن الله لا يعطي إلا بشرط، وهذا أمر لا ينبغي، ولهذا ثبت عن النبي – عليه الصلاة والسلام- أنه نهى عن النذر وقال: «إِنَّهُ لا يَأْتِي بِخَيْرِ، وإنما يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ»، فالنذر لا يجلب الخير لأحد، ولا يرفع السوء عن أحد، ولكن البخيل الذي لا يتصدق هو الذي يَنْذُر لأجل أن يتصدق.

ونقول ثانيًا في الجواب عن هذا السؤال: هذه المرأة التي نذرت أن تصوم سنة يجب عليها أن تصوم السنة؛ لقول النبي صلى الله عليه وسلم: «مَن نَذَرَ أَنْ يُطِيعَ اللَّهَ فَلْيُطِعْهُ»، وإذا كانت لا تستطيع أن تصوم فإنه لا شيء عليها، والله أعلم.

فضيلة الشيخ: هل يجوز أن تصوم السنة متفرقة على عدة سنين؟

فأجاب رحمه الله تعالى: يجوز أن تصومها إذا لم تنو أنها سنة متتابعة، أو تشترط ذلك، فإن اشترطت أنها متتابعة أو نوت بقلبها أنها متتابعة وجب عليها أن تفي بما نذرت به.

فضيلة الشيخ: لو فرض أنها ماتت قبل أن تكمل نذرها فهل يُصام عنها أو يُكفّر عنها؟

فأجاب رحمه الله تعالى: إن أخرت بتفريط منها فإنه يُصام عنها، وإن أخرت بغير تفريط كما لو شرعت من حين وجب عليها النذر، ولكنها ماتت قبل فإنه لا يُقضى عنها ولا يُكفر عنها.