(۶۱۳۴) حکم وفا به نذر مبهم

(۶۱۳۴) سوال: در یکی از سال‌‌ها نذر نمودم اما به نسبت آن جهل دارم و هنگام نذر بالغ بودم. گفتم: اگر در این سال موفق شدم برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نذر می‌‌کنم که روزه بگیرم و نمی‌‌دانم دو ماه یا سه ماه پی در پی گفتم. می‌‌گوید: تصور داشتم کلمه‌‌ای بیش نیست که گفته می‌‌شود و اهمیتی ندارد. شیخ بزرگوار! لطفا مرا راهنمایی کنید.

جواب:

در ابتدا، پیوسته در این برنامه تکرار می‌‌کنیم که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از نذر نهی نموده و می‌‌فرماید: «إنه لا یأتي بخير»[۱]: (خیری را نمی‌‌آورد) و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم راست فرمود، زیرا نذر خیری را نیاورده، منفعتی ندارد، ضرری را دفع نمی‌‌کند و مقدری را تغییر نمی‌‌دهد. چقدر زیاد هستند کسانی که نذر می‌‌کنند اما به آن وفا نمی‌‌کنند. چقدر بزرگ است عقوبت کسانی که نذر نموده اما وفا نمی‌‌کنند؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {وَمِنْهُم مَّنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتَانَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ * فَلَمَّا آتَاهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوا وَّهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ}[التوبة: ۷۵-۷۷]: (برخی از آنها با الله (عهد و) پیمان بستند که اگر (الله) از فضل خود (نصیبی) به ما دهد قطعاً صدقه (و زکات) خواهیم داد واز نیکوکاران خواهیم بود * پس چون (الله) از فضل خود به آنها (نصیبی) بخشید، به آن بخل ورزیده واعراض کنان روی گرداندند (وسر پیچی کردند) * پس (این عمل، ) نفاق را تا روزی که او (الله) را ملاقات کنند در دل‌‌هایشان بر قرار ساخت و به (سبب) آنچه که با الله وعده کرده بودند خلاف نمودند (وعهد شکنی کردند) وبه (سبب) آنکه دروغ می‌گفتند) در این داستان بیندیش! با الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ عهد بسته بودند که اگر از فضل خود به آنها بخشید از آنچه به آنها بخشیده صدقه دهند و اینکه اهل صلاح شوند اما هنگامی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از فضل خود به آنها بخشید بخل ورزیده، پشت کردند، صدقه ندادند و اصلاح نشدند؛ لذا به این عقوبت گرفتار شدند که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ تا روز مرگ، روزی که با او ملاقات خواهند نمود در قلب‌‌های آنها نفاق قرار داد. این تهدید سختی بوده که انسان هرگاه خلاف عهد خود با الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نماید از آن می‌‌ترسد. چقدر زیاد هستند کسانی که می‌‌گویند: اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بیمار مرا شفا داد به خاطر او نذر می‌‌کنم که فلان مقدار صدقه دهم یا روزه بگیرم یا اینکه می‌‌گویند: اگر موفق شدم به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نذر نموده فلان کار انجام دهم، لذا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آنچه را برای آن نذر نموده به آنها می‌‌دهد اما او آنچه را نذر نموده به آن وفا نمی‌‌کند. بنابراین به وعده‌‌ای که با الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بسته وفا نکرده و دروغ گفته است. بنابراین بین پیمان شکنی، فریب و دروغ جمع بسته است -پناه بر الله-. اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برای انسان خیر را مقدر نموده باشد، خیر به سمت او می‌‌آید هر چند نذر نکند و اگر برای او برطرف شدن بدی را مقدر نماید از او برطرف خواهد شد هر چند که نذر نکند. بنابراین صبر نموده و از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آنچه از خوبی‌‌ها که امید آن را دارد بخواهد همچنین از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بخواهد بدی را که از آن می‌‌ترسد برطرف سازد.

این زنی که سؤال می‌‌کند و می‌‌گوید: نذر نموده هرگاه موفق شد روزه بگیرد اما نمی‌‌داند تعداد روزه چقدر بوده است؛ آیا یک یا دو یا سه ماه بوده؟ همچنین نمی‌‌داند نذر چیست؟ می‌‌‌‌گوییم: اگر نمی‌‌دانی معنای نذر چیست و اینکه آیا نذر یعنی التزام یا عدم التزام است؟ می‌‌گوییم: چیزی بر او نیست، زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را به چیزی مکلف نمی‌‌کند که به آن ملزم نبوده همچنین اگر معنای نذر را می‌‌داند، معنای التزام را نمی‌‌داند. هر چند که بعید می‌‌دانم نذر کند در حالی که نداند معنای نذر چیست، زیرا هر انسانی که سخنی به زبان می‌‌آورد معمولا معنای آن قول را می‌‌داند و او سخن بیهوده نگفته که معنای آن را نداند. بنابراین در این مسئله خودش را محاسبه کند؛ اگر در آن ساعت نمی‌‌دانسته آیا نذر به معنای التزام است، چیزی بر او نیست و اگر می‌‌دانسته به معنای التزام است اما مشکل او الان این بوده که چند ماه را مشخص کرده، کمترین عدد بر او لازم است، زیرا اصل بر برائت ذمه‌‌ی او است. اگر می‌‌گوید: نمی‌‌داند یک یا دو یا سه ماه است؟ می‌‌گوییم: فقط یک ماه بر او لازم بوده، زیرا این عدد یقینی است و دیگر اعداد در آن شک دارد و اصل بر برائت ذمه است.

در پایان برادران شنونده‌‌ی خود را نصیحت نموده که نذر نکنند و اگر نذر عبادت نمودند به آن وفا کنند، به دلیل فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «من نذر أن یطیع الله فلیطعه»[۲]: (كسي که نذر نمود از الله اطاعت کند، از الله اطاعت کند).

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 48

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

تقول السائلة: نذرت في إحدى السنوات جهلا مني بالنذر، وحينما نذرت ذلك كنت بالغة، حيث قلت: عندما أنجح في هذه السنة أنذر الله بأنني سأصوم، ولا أدري إن قلت: شهرين أو ثلاثة متتالية، أو غير متتالية، تقول: وظنا مني أنها كلمة فقط تقال ولا أهمية لها، فأرجو منكم يا فضيلة الشيخ أن توجهوني.

فأجاب – رحمه الله تعالى-: أولا ما زلنا نكرر من هذا البرنامج أن رسول الله صلى الله عليه وسلم نهى عن النذر ، وقال: «إنه لا يَأْتِي بِخَيْر»، وصدق رسول الله صلى الله عليه وعلى آله وسلم فإن النذر لا يأتي بخير ولا يجلب نفعا ولا يدفع ضررًا، ولا يَرُدُّ قَضَاءً، وما أكثر الناذرين الذين ينذرون ولا يُوفُون، وما أعظم عقوبة الناذرين الذين لا يُوفُون، يقول الله تعالى: ﴿وَمِنْهُم مَنْ عَهَدَ اللَّهَ لَبِنْ مَاتَنَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَتَكُونَنَّ مِنَ الصَّلِحِينَ فَلَمَّا ءاتَهُم مِّن فَضْلِهِ، بَخِلُوا بِهِ، وَتَوَلَّوا وَهُم معْرِضُونَ فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقَا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ﴾ [التوبة: ٧٥-٧٧]، فتأمل هذه القصة؛ عاهدوا الله إن آتاهم من فضله أن يتصدقوا مما آتاهم وأن يصلحوا في أنفسهم، ولكن لما آتاهم الله من فضله بخلوا وتولوا فلم يتصدقوا ولم يصلحوا، فكانت العقوبة أن أعقبهم الله تعالى نفاقاً في قلوبهم إلى الممات إلى يوم يلقونه، وهذا وعيد شديد يخشى الإنسان منه إذا خالف ما عاهد الله عليه، وما أكثر الذين يقولون: إن شفى الله مريضي فلله على نذر أن أتصدق بكذا أو أن أصوم كذا، أو يقول: إن نجح فلله على نذر أن أفعل كذا وكذا، فيعطيه الله تعالى ما نذر عليه ولا يؤتي الله ما نذره، فيكون قد أخلف الله ما وعده وكذب، فجمع بين نقض العهد والغدر وبين الكذب والعياذ بالله والإنسان إذا كان الله قد قدر له الخير فإن الخير يأتيه وإن لم يَنْذُر، وإذا قدر الله له رفع السوء فإن رفع السوء يرتفع وإن لم ينذر، فليصبر ويسأل الله تعالى ما يرجوه من الخير، وليسأل الله تعالى أن يرفع عنه ما يخافه من السوء.

هذه المرأة التي تسأل تقول: إنها نذرت إذا نجحت أن تصوم ولم تدر ماذا قالت في عدد الصوم، هل هو شهر أو شهران أو ثلاثة؟ ثم هي لا تدري ما معنى النذر ، فنقول : إذا كانت لا تدرين ما معنى النذر ولا تدرين هل النذر التزام أو غير التزام؟ فنقول : ليس عليها شيء؛ لأن الله تعالى لا يكلفها شيئًا لم تلتزم به، وإذا كانت تدري ما معنى النذر فإنها لا تدري ما معنى الالتزام أيضًا، على أنني أستبعد أن تَنذُر وهي لا تدري ما معنى النذر؛ لأن كل إنسان يقصد قولا فالغالب أنه يعرف معنى هذا القول، وأنه لم يقل لغوا لا يدري ما معناه، وعليه فهي حسيبة نفسها في هذا الأمر؛ إن كانت تلك الساعة لا تدري ما النذر هل هو التزام فليس عليها شيء، وإن كانت تدري أنه التزام ولكن أشكل عليها الآن كم شهرًا عينت فإنه لا يَلْزَمها إلا أقل تقدير؛ لأن الأصل براءة ذمتها، فإذا كانت تقول: لا تدري أشهر هو أم شهران أم ثلاثة قلنا: لا يَلْزَمها إلا شهر واحد؛ لأن هذا هو المتيقن وما عداه مشكوك فيه، والأصل براءة الذمة.

وأخيرًا أنصح إخواني المستمعين في النُّذُور أَلا يَنذُروا، وإذا نذروا طاعة فليوفوا بها؛ لقول النبي صلى الله عليه وسلم: «مَن نَذَرَ أَنْ يُطِيعَ اللَّهَ فَلْيُطِعْهُ».