(۶۱۱۸) حکم نذر معلق بر وقوع یک شرط

(۶۱۱۸) سوال: کسی که بگوید: نذر می‌‌کنم که اگر فلانی آمد فردا روزه بگیرم؛ آیا اگر این مرد نیاید وفای به آن بر او واجب می‌‌شود؟

جواب:

در ابتدا برادران خود، چه سؤال کننده و چه دیگر شنوندگان را نصیحت نموده که از نذر پرهیز کنند، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی نموده و می‌‌فرماید: «إنه لا يأتي بخير، وإنما يستخرج به من البخيل»[۱]: (خیری نمی‌‌آورد و بخیل است که نذر می‌‌کند) چقدر زیادند کسانی که نذر نموده سپس پشیمان می‌‌شوند؛ چون خود را ملزم به کاری نموده که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آن‌‌ها را به آن ملزم نکرده است. بسیاری از مردم نذر نموده اگر موفق شدند یک ماه یا ده روز یا کمتر و بیشتر روزه بگیرند. بسیاری از مردم نذر نموده اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بیمار او را شفا دهد، گاو یا گوسفندی را ذبح کند یا اینکه چیزی صدقه دهد. سپس هرگاه آن چیز برای وی حاصل شود؛ با پروردگار خود امروز و فردا نموده سپس به آنچه به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نذر نموده وفا نمی‌‌کند در حالی که این امر بسیار خطرناکی است. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌‌‌فرماید: {وَمِنْهُم مَّنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتَانَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ * فَلَمَّا آتَاهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوا وَّهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ}[التوبة: ۷۵-۷۷]: (برخی از آنها با الله (عهد و) پیمان بستند که اگر (الله) از فضل خود (نصیبی) به ما دهد قطعاً صدقه (و زکات) خواهیم داد واز نیکوکاران خواهیم بود * پس چون (الله) از فضل خود به آنها (نصیبی) بخشید، به آن بخل ورزیده واعراض کنان روی گرداندند (وسر پیچی کردند) * پس (این عمل، ) نفاق را تا روزی که او (الله) را ملاقات کنند در دل‌‌هایشان بر قرار ساخت و به (سبب) آنچه که با الله وعده کرده بودند خلاف نمودند (وعهد شکنی کردند) وبه (سبب) آنکه دروغ می‌گفتند) در این عقوبت بزرگ بیندیش که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در قلب‌‌های آنان نفاقی مستمر تا روزی که با او ملاقات نموده قرار می‌‌دهد و این به سبب خلاف وعده ودروغ آنها است. آنها خلاف پیمان خود با الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نمودند، زیرا با الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ پیمان بسته و نذر پیمان است. با الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ پیمان بستند که صدقه دهند و از نیکوکاران باشند. اما در این قضیه دروغگو بودند. همچنین بر مکروه بودن نذر فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ دلالت می‌‌دهد: {وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ ۖ قُل لَّا تُقْسِمُوا ۖ طَاعَةٌ مَّعْرُوفَةٌ ۚ}[النور: ۵۳]: ((منافقان) با (نهایت تاکید و) سخت‌‌ترین سوگندهایشان به الله سوگند یاد کردند که اگر به آنها فرمان دهی (برای جهاد) بیرون می‌‌روند؛ بگو: سوگند یاد نکنید طاعت پسندیده (و خالصانه مطلوب) است)

این نصیحت را به تمام برادران شنونده تقدیم نموده و می‌‌گویم: شما را از نذر بر حذر می‌‌دارم، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی نموده و شما به نسبت سختی و گرفتاری که در بر دارد در صورتی که خلاف آنچه را با الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ پیمان بستید انجام دهید آگاه هستید.

سؤال سؤال کننده که نذر نموده اگر فلانی آمد فردا روزه بگیرد اما فلانی نیامد؛ در این صورت نیازی به روزه نیست، زیرا نذر نموده روزه را در صورتی که فلانی آمد بگیرد. لذا ما دامی که نیامد شرط او محقق نشده است و زمانی که شرط او محقق نشود آنچه شرط بسته انجام نمی‌‌شود. بر او در این نذر چیزی واجب نیست، زیرا شرطی را که قرار داده محقق نشده است.

[۱] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 44

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل من قال إني نذرت أن أصوم غدا إذا جاء فلان، فهل يقع عليه نذر إذا لم يأت ذلك الرجل؟

فأجاب رحمه الله تعالى: أولا أنصح إخواني السائل وغيره ممن يستمعون بتجنب النذر؛ فإن النبي صلى الله عليه وسلم نهى عنه، وقال: «إِنَّهُ لا يَأْتِي بِخَيْرٍ، وإنما يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ»، وما أكثر الذين نذروا ثم ندموا على نذرهم؛ لأنهم ألزموا أنفسهم ما لم يُلْزِمْهُمْ به الله، وكثير من الناس ينذر إذا نجح أن يصوم شهرًا أو عشرة أيام أو أقل أو أكثر، وكثير من الناس ينذر إن كان عنده مريض إن شفاه الله أن يذبح بقرة أو يذبح غنمًا أو يتصدق بشيء، ثم إذا حصل له ذلك صار يماطل ربه ولا يفي بما نذر الله عز وجل، وهذا أمر خطير جدا، قال الله تعالى: ﴿وَمِنْهُم مَّنْ عَهَدَ اللَّهَ لَبِنْ مَاتَنَا مِن فَضْلِهِ، لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّلِحِينَ فَلَمَّا ءَاتَهُم مِّن فَضْلِهِ، يَخِلُواْ بِهِ، وَتَوَلَّواْ وَهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يكذبون﴾ [التوبة: ٧٥-٧٧]، فتأمل هذه العقوبة العظيمة أن الله تعالى جعل في قلوبهم النفاق المستمر إلى يوم يلقونه بما أخلفوا الله ما وعدوه، وبما كانوا يكذبون، فهم أخلفوا الله ما عاهدوه؛ لأنهم عاهدوا الله، والنذر عهد، عاهدوا الله -عز وجل- على أن يتصدقوا ويكونوا من الصالحين، وكذبوا في ذلك، ويدل على كراهة النذر قوله تعالى: ﴿وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَنِهِمْ لَمَنْ أَمَرْتَهُمْ ليَخْرُجُنُّ قُل لَّا تُقْسِمُواْ طَاعَةٌ﴾ [النور: ٥٣].

وهذه نصيحة أوجهها لكل إخواني المستمعين وأقول: إياكم والنذر؛ فإن النبي صلى الله عليه وسلم نهى عنه، وأنتم تعلمون ما يحصل به من المشاق أو العذاب إن أخلفتم ما وعدتم الله سبحانه وتعالى.

وأما سؤال السائل عن كونه نذر أن يصوم غدًا إذا قدم فلان ولم يقدم فلان، فإنه لا يلزمه الصوم؛ لأنه إنما نذر الصوم مقيدًا بقدوم فلان غدًا، فلما لم يقدم فقد تخلف الشرط، وإذا تخلف الشرط تخلف المشروط، وليس عليه شيء في ذلك النذر؛ لأنه لم يتم الشرط الذي شرطه.