پنج‌شنبه 25 جمادی‌الاول 1448
۱۴ آبان ۱۴۰۵
5 نوامبر 2026

(۳۳۸۲) حکم گذاشتن سنگ به عنوان علامت بر روی قبر

(۳۳۸۲) سوال: بعد از دفن کردن میت چیزی بر روی قبر گذاشته می‌شود که شاهد نامگذاری شده است پس هنگامی که مرد باشد دو علامت از سنگ بر روی آن قرار داده می‌شود و اگر زن باشد سه سنگ به صورت متوالی گذاشته می‌شود. پس صحت قرار دادن این سنگ‌ها چگونه است؟

جواب:

اگر مراد از گذاشتن این سنگ‌ها فقط علامت باشد یکی کافی است و فرقی بین زن و مرد آن وجود ندارد اما چیزی که بین مردم رواج دارد این است که یک سنگ را مقابل سر میت قرار می‌دهند و سنگ دیگر را در مقابل دو پایش قرار می‌دهند برای اینکه حدود قبر مشخص شود تا اینکه وقتی یکی می‌خواهد قبری حفر کند، بداند که اینجا قبری وجود دارد مخصوصاً اگر زمان زیادی از آن بگذرد به این خاطر که گذشت زمان، آثار قبر را از بین می‌برد و فقط آن سنگ‌ها باقی می‌مانند به همین سبب از قدیم، دو سنگ بر قبر قرار می‌دادند یکی مقابل سر میت و یکی دیگر، مقابل پایش و این اشکالی ندارد اما بین مرد و زن تفاوتی نمی‌باشد که اگر زن باشد سه سنگ، که یکی در وسط او و دو تای دیگر در مقابل سر و پایش قرار گیرد پس این اصلی ندارد و در سرزمین ما نیز معروف نمی‌باشد و همچنین این سنگ‌ها بلندی آن به گونه‌ای نیست که از دیگر قبر‌ها متمایز باشد همانگونه  که بعضی از مردم انجام می‌دهند و می‌ترسم که این مشرف قرار دادن این قبر بر دیگر قبر‌ها باشد و علی بن ابی طالب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ به ابی الهیاج گفت: {أَلَا أَبْعَثُكَ عَلَى مَا بَعَثَنِي عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ أَنْ لَا تَدَعَ تِمْثَالًا إِلَّا طَمَسْتَهُ، وَلَا قَبْرًا مُشْرِفًا إِلَّا سَوَّيْتَهُ}[۱] یعنی: (آیا تو را بر آن‌چه که رسول الله مرا بر آن برانگیخت، برانگیزم؟ ایشان فرمود: هیچ تمثالی را به حال خود رها مکن، جز این که آن را نابود کنی و هیچ قبر بلندی را رها مکن، مگر این که آن را هموار گردانی). مشرف بودن یعنی این که از دیگر قبور بالاتر باشد که باید سنگ‌های در قبرستان یکسان و مانند هم باشند همانگونه که نباید بر این سنگ‌ها چیزی از قرآن یا از سنت و یا از ذکر نوشته شود بلکه فقط به مجرد علامتی بر آن قرار داده شود.


[۱] [تخریج آن گذشت]

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: بعد دفن الميت يُوضَعُ على القبر ما يُسَمَّى شاهدًا، فإذا كان رجلًا يُوضَعُ علامتان من حجر، وإذا كانت امرأة توضع ثلاثة أحجار متتالية، فما صحة وضع هذه الأحجار؟

فأجاب رحمه الله تعالى: وضع الأحجار على القبر يُراد به العلامة فقط، والواحدة تكفي، ولا فرق بين الذكر والأنثى، لكن اعتاد الناس أن يجعلوا حجرين أحدهما عند رأس الميت والثاني عند رجليه؛ لتتبين حدود القبر؛ حتى لا يَأْتِيَ أحدٌ فَيَحْفِرَ على القبر الذي كان موجودًا، خصوصا مع طول المدة؛ لأنه مع طول المدة يندفن القبر ولا يبقى إلا تلك الأحجار ؛ فلذلك كان الناس من عهد قديم يجعلون على القبر :حجرين أحدهما عند رأس الميت، والثاني عند رجله، وهذا لا بأس به، ولكن لا يُفَرَّقُ بين الذكر والأنثى بأن يجعل على الأنثى ثلاثة أحجار، واحدًا عند وسطها واثنين عند رأسها ورجليها، فهذا لا أصل له وليس معروفًا عندنا في بلادنا، كما أنه لا تُرْفَعُ تلك الأحجار رفعا يكون به القبر بينا كما يفعل بعض الناس؛ فإني أخشى أن يكون هذا من الإشراف، وقد قال علي بن أبي طالب رضي الله عنه لأبي الهياج: أَلَا أَبْعَتُكَ عَلَى مَا بَعَثَنِي عَلَيْهِ رَسُولُ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم ؟ «أَنْ لَا تَدَعَ تِثَالًا إِلَّا طَمَسْتَهُ، وَلَا قَبْرًا مُشْرِفًا إِلَّا سَوَّيْتَهُ» – ومُشْرِفًا أَي: عاليا على غيره، بل تُجْعَلُ الأحجار في المقبرة على حد سواء، كذلك لا يُكْتَبُ على الحجر شيء من القرآن أو شيء من السُّنَّة أو شيءٌ من الذكر، بل تُجْعَلُ علامة فقط.

مطالب مرتبط:

(۳۳۷۳) حکم شرعی دفن اموات در بناهای آجری

سنت در مورد قبر این است که گودالی برای میت در زمین کنده شود سپس لحدی برایش قرار داده شود بدین صورت که گودال دیگری در گوشه‌ی قبر به سمت قبله حفر شود سپس میت آن جا قرار داده شود...

ادامه مطلب …

(۳۳۷۴) آیا دفن کردن بیش از یک نفر در یک قبر جایز است؟

مشروع آن است که هر انسانی به تنهایی در یک قبر دفن شود همان گونه که در قدیم و امروزه سنت بر آن بوده است اما اگر حاجت یا ضرورت اقتضا کند دو نفر یا بیشتر در یک قبر جمع شوند اشکالی ندارد....

ادامه مطلب …

(۳۳۴۵) حکم تلقین میت بعد از دفن

تلقین میت بعد از دفن وی مشروعیت ندارد و این مسئله از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت نیست نه در مورد فرزندش و نه در مورد دیگران.....

ادامه مطلب …

(۳۳۸۰) حکم بنا کردن بر قبر، نوشتن بر آن و قرائت قرآن بر میت

بنا کردن بر قبور حرام است به این خاطر که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از بنا کردن بر روی قبور منع کرده‌اند و از شدید ترین آن بنا کردن مسجد بر قبر می‌باشد...

ادامه مطلب …

(۳۳۶۲) حکم سکونت در خانه‌ای نزدیک قبرستان و جابجایی استخوان‌های قدیمی

اگر این قبرها، قبرهای مسلمانان باشد صاحبان این قبرها به این زمین از شما مستحق‌تر هستند؛ زیرا زمانی که در آنجا دفن شده بودند مالک آن شدند و برای شما جایز نیست که خانه‌هایتان را بر قبر‌های مسلمانان بنا کنید...

ادامه مطلب …

(۳۳۶۳) حکم خاکبرداری از زمین دارای قبور قدیمی

اگر کسی در مکانی قصد ساختن خانه یا مثل آن را داشت و خاکبرداری نمود و آثار قبرهایی را دید بر او واجب است که از کارش دست بردارد و در این مورد به والیان امر  برای پیگیری این قبرها و سالم ماندن اهل آن، مراجعه نماید....

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه