شنبه 27 جمادی‌الاول 1448
۱۵ آبان ۱۴۰۵
7 نوامبر 2026

(۳۳۷۴) آیا دفن کردن بیش از یک نفر در یک قبر جایز است؟

(۳۳۷۴) سوال:  آیا دفن کردن بیش از یک نفر در یک قبر جایز است؟

جواب:

مشروع آن است که هر انسانی به تنهایی در یک قبر دفن شود همان گونه که در قدیم و امروزه سنت بر آن بوده است اما اگر حاجت یا ضرورت اقتضا کند دو نفر یا بیشتر در یک قبر جمع شوند اشکالی ندارد زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در غزوه‌ی اُحُد دو و سه مرد را در یک قبر دفن می‌کرد.[۱] شایسته است در این حالت، کسی که قرآن بیش‌تری یاد دارد به سوی قبله مقدّم شود زیرا او برتر است.

سؤال کننده می‌گوید: شیخ بزرگوار! یعنی روی هم قرار داده نمی‌شوند یا نمی‌توان بین آنان موانعی قرار داد؟

شیخ ابن عثیمین -رحمه‌الله- جواب دادند: کنار یکدیگر قرار داده می‌شوند نه روی یکدیگر.


[۱] [أخرجه أبوداود: كتاب الجنائز، باب في الشهيد يغسل، رقم ٣١٣٦. والترمذي: كتاب الجنائز، باب ما جاء في قتلى أحُد و ذكر حمزة، رقم ١٠١٦. والنسائي: كتاب الجنائز، باب ما يستحب من إعماق القبر، رقم ٢٠١٠]

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هل يجوز دفن أكثر من شخص في قبر واحد؟

فأجاب رحمه الله تعالى: المشروع أن يُدْفَنَ كل إنسان في قبر وحده كما جرت به السُّنَّة قديمًا وحديثًا، ولكن إذا دعت الحاجة أو الضرورة إلى جمع اثنين فأكثر في قبر واحد فلا بأس به، فإن النبي – عليه الصلاة والسلام- في غزوة أحد كان يدفن الرجلين والثلاثة في قبر واحد، وفي هذه الحال ينبغي أن يُقَدَّم إلى القبلة أكثر هم قرآنا؛ لأنه الأفضل.

يقول السائل: فضيلة الشيخ: يعني لا يكونون في وضع على بعضهم، بل تُوضع بينهم حواجز؟

فأجاب – رحمه الله تعالى -: يكون بعضهم إلى جنب بعض، وليس بعضهم فوق بعض.

مطالب مرتبط:

(۳۳۷۰) حکم قراردادن زباله‌ در قبرستان‌ها

جایز نیست زباله‌ها و ناپاکی‌ها روی قبور مسلمانان و بین آن‌‌ها افکنده شود. اهل علم یاد نموده‌اند که بر انسان حرام است بر قبور مسلمانان ادرار یا مدفوع کند یا این کار را بین قبرها انجام دهد هر چند که قبری نباشد....

ادامه مطلب …

(۳۳۴۲) آیا مرگان همسر و فرزندانشان را به یاد می‌آورند؟

میت می‌داند مرده و به سرای آخرت منتقل شده است اما این‌که هرگاه در قبرش قرار داده شود بداند یا چیزهای دیگر -طبق آنچه می‌دانم- چیزی از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد نشده است و از جمله امور غیبی است که جزم بدان مگر با نصی از قرآن و سنت صحیح جایز نیست....

ادامه مطلب …

(۳۳۵۵) مدت زمان پرسش و پاسخ میت در قبر

از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد نشده است که بعد از دفن میت در کنار قبر به اندازه‌ی نحر شتر بایستند...

ادامه مطلب …

(۳۳۶۵) حکم شرعی نشستن و عبور از روی قبرستان

جایز نیست که قبرستان مسلمانان به عنوان راهی قرار داده شود که مردم از آن عبور کنند و بر آن‌ها بنشینند؛ زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از نشستن بر روی قبر نهی نموده...

ادامه مطلب …

(۳۳۶۲) حکم سکونت در خانه‌ای نزدیک قبرستان و جابجایی استخوان‌های قدیمی

اگر این قبرها، قبرهای مسلمانان باشد صاحبان این قبرها به این زمین از شما مستحق‌تر هستند؛ زیرا زمانی که در آنجا دفن شده بودند مالک آن شدند و برای شما جایز نیست که خانه‌هایتان را بر قبر‌های مسلمانان بنا کنید...

ادامه مطلب …

(۳۳۶۶) حکم عبور انسان‌ها و حیوانات از میان قبرستان

واجب بر آن‌ها که این قضیه را به والیان امر برای اتخاذ آنچه در حمایت و حفظ آن نیاز است خبر دهند و تا اینکه راه‌های کنار آن را هموار سازند تا مردم از آن مسیرها عبور نمایند...

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه