(۴۶۹۵) حکم دریافت پول برای قرائت قرآن و اجرت دادن به قاری

(۴۶۹۵) سوال: خداوند به شما برکت عنایت بفرماید جناب شیخ. بعضی از اشخاص در کشورهای اسلامی به قاری قرآن، برای قرائت پول پرداخت میکنند. آیا جایز است قاری به ازای قرائت قرآن پول دریافت نماید؟ آیا کسی که به قاری پول میدهد دچار گناه شده است؟ و آیا قرائت قرآن بر میت اگر برای دستمزد انجام شود حرام است؟ لطفا پاسخ بفرمایید خداوند به شما اجر عنایت بفرماید.

جواب:

استخدام کردن قاری و پرداخت کردن پول به قاری به ازای قرائت قرآن حرام است و جایز نیست. به این دلیل که خواندن قرآن جزو عباداتی است که انسان با آن به پروردگارش تقرب مییابد و هرچه که در باب مقربات باشد، جایز نیست که به ازای انجام دادن آن اجر دنیایی طلب شود. هیچکس نیز نباید با پرداخت پول به قاری در گناه وی شریک گردد، مخصوصا این سخن درباره کسانی صدق میکند که در هنگام مرگ کسی، قاریانی استخدام میکنند و از ماترک میت دستمزد آنها را پرداخت مینمایند، چه بسا ممکن است میت برای ماترک خود وصیت دیگری کرده باشد، یا اینکه ایتام صغیر داشته باشد، یا مقروض باشد و اینان (به جای پرداخت این موارد ضروری) پولهای هنگفتی را به قاریان پرداخت میکنند تا برای میت قرآن بخواند.

حال سخن من با اینان: قرائت این قاری اجری در آن نیست، زیرا به خاطر خدا این کار را انجام نمیدهد. هر کاری که به خاطر خدا انجام نشود هیچ اجر و ثوابی در آن نیست و جز زحمت و حیف و میل اموال سود دیگری ندارد.

پس واجب است که مسلمان از چنین چیزی حذر کند. در این کار قاری گناه کرده است، کسی که به قاری دستمزد داده نیز دچار گناه شده است زیرا در گناه و عدوان همکاری نموده است.

اما گرفتن دستمزد به ازای آموزش خواندن و تعلیم قرآن، مسالهای است که بر سر آن اختلاف وجود دارد. اما قول ارجح آن است که جایز میباشد، چون انسان این اجرت را به ازای خستگی و کار خود دریافت میکند و نه به خاطر قرائت قرآن و از پیامبر اکرم نقل شده که ایشان فرموده است: ” إن أحق ما أخذتم عليه أجراً كتاب الله ” ” محقترین دستمزد، اجرتی است که برای کتاب خدا اخذ نمایید.” و همچنین از ایشان نقل شده که برای مردی که مهری نداشته فرموده: “ قد زوّجناکها بما معک من القران”” او را با آنچه از قرآن با خود داری به عقد تو درآوردیم” یعنی (به جای مهریه) آنچه از قرآن میداند را به همسرش بیاموزد. پس روشن شد که پرداخت دستمزد به ازای قرائت قرآن حرام است و گناه است و هیچ ثواب و اجری در آن نیست و هیچ سودی از آن به مرده نمیرسد. اما دریافت اجرت به ازای تعلیم قرآن صحیح است و اشکالی در آن نیست.

مساله دیگر این است که آیا اگر کسی بدون اجرت برای مرده قرآن بخواند، این امر نفعی برای مرده خواهد داشت؟ در این امر بین علما اختلاف وجود دارد. برخی از ایشان میگویند: مرده از هیچ یک از اعمال بجز آن دسته از اعمالی که در سنت آمده مانند صدقه و روزهای که برای او بگیرند یا حجی یا فریضهای اسلامی دیگر که نذر کند و پیش از ادای آن بمیرد، ثواب نخواهد برد. اما هر چه در سنت نیامده باشد، هیچ نفعی از آن به مرده نمیرسد، خداوند متعال در این باره میفرماید: ” وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى” ” و اینکه برای انسان (بهره ای) جز آنچه سعی کرده, نیست.” (النجم ٣٩). این کلیت با آنچه در سنت آمده تخصیص داده می شود و الباقی حکم عموم شاملش می شود و از آنجایی که عبادت از جمله امور توقیفی است، لذا متوقف بر احکام شریعت میباشد.

و برخی از علما نیز میگویند: از این امر نفع و ثواب به میت میرسد. زیرا احادیثی که از پیامبر صل الله علیه و آله و سلم نقل شدهاند واضح هستند و نشان میدهند که عبادت به کسی که به نیت وی انجام گرفته باشند، میرسند. این مذهب امام احمد بن حنبل است و در مذهب او این قول مشهور و ارجح است. و جمل در حاشیهاش بر تفسیرجلالین بر آیه ” وَأَنْ لَيْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَى” ” و اینکه برای انسان (بهره ای) جز آنچه سعی کرده, نیست.” (النجم ٣٩) از قول شیخ الاسلام ابن تیمیه – رَحِمَهُ‌الله – بیش از بیست وجه ذکر کرده است که همگی دلالت بر انتفاع مرده از اعمال دیگران دارد. اما با وجود این میگوییم: خواندن قرآن، نماز خواندن، صدقه دادن و هدیه دادن برای مرده جایز است، اما افضل نیست. افضل مطلوب نیست. دعا کردن برای مرده از این کارها بهتر است. دعا کردن برای میت بسیار بهتر از این است که نزدیکانش برایش بخشش کنند، زیرا دعا همان چیزی است که پیامبر به آن ارشاد فرموده آنجا که میفرماید:” إذا ماتَ الإنسانُ انقَطَعَ عَمَلُهُ إلاّ مِن ثَلاثٍ : إلاّ مِن صَدَقَةٍ جارِيَةٍ ، أو عِلمٍ يُنتَفَعُ بِهِ ، أو وَلَدٍ صالِحٍ يَدعو لَهُ .””هر گاه انسان بميرد، رشته عملش قطع مى شود مگر سه چيز كه دنباله دارد : صدقه جاريه، يا دانشى كه مردم از آن بهره مند شوند، يا فرزند نيكوكارى كه برايش دعا كند. ” در اینجا میفرماید “یا فرزند نیکوکاری که برایش دعا کند” و نفرموده است: برایش کاری کند و چون حدیث نیز در سیاق عمل است، اگر عمل از امور مطلوب بود، حتما پیامبر صل الله علیه و آله و سلم آن را تبیین میفرمود.

***

تعداد بازدید: 108

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: بارك الله فيكم نشاهد البعض في بلاد المسلمين يستأجرون قارئًا للقرآن الكريم، هل يجوز للقارئ أن يأخذ أجرًا على قراءته؟ وهل يأثم من يدفع له الأجر على ذلك؟ وهل قراءة القرآن على الميت حرام إذا كانت للأجر، نرجو بهذا إفادة مأجورين؟

فأجاب – رحمه الله تعالى -: استئجار القارئ ليقرأ القرآن محرم، ولا يجوز، وذلك لأن قراءة القرآن من العبادات التي يتقرب بها الإنسان إلى ربه، وما كان من باب القُرُبات، فإنه لا يجوز أخذ العِوَض الدنيوي عليه، ولا يجوز لأحد أن يُعطي القارئ أجرًا فيُعينه على إثمه، لا سيما ما يفعله بعض الناس عند موت الميت، يستأجرون ،قراء، ثم يُعطونهم من تركة الميت، وقد يكون في تركة الميت وصية، وقد يكون له أيتام صغار، وقد يكون عليه دين، فتجدهم يأخذون من هذه التركة أموالا طائلة مِنْ أَجْلِ أن يقرأ القارئ لميتهم.

وإني أقول لهؤلاء : إن قراءة هذا القارئ ليس فيها أجر، لأنه ما أريد بها وجه الله، والشيء الذي لا يُراد به وجه الله ليس فيه أجر، وحينئذ لا يكون فيها إلا العناء وبذل المال في غير فائدة.

فالواجب على المسلم الحذر من هذا الشيء، وعدم القيام به، فالقارئ آثم، والذي يعطيه الأجرة على قراءته آثم أيضًا، لأنه من باب التعاون على الإثم والعدوان.

وأما أخذ الأجرة على إقراء القرآن أي على تعليم القرآن، فهذا مختلف فيه، والراجح أنه جائز، لأن الإنسان يأخذه على تعبه وعمله، لا على قراءته القرآن، وقد ثبت عن النبي – عليه الصلاة والسلام- أنه قال: «إِنَّ أَحَقَّ مَا أَخَذْتُمْ عَلَيْهِ أَجْرًا كِتَابُ اللهِ». وثبت عنه صلى الله عليه وسلم أنه قال للرجل الذي لم يجد مهرا: «قَدْ زَوَّجْنَاكَهَا بِمَا مَعَكَ مِنَ القُرْآنِ». أي يعلمها ما معه من القرآن، فتبين بهذا أن الاستئجار لقراءة القرآن مُحرَّم ، وفيه إثم، وليس فيه أجر، ولا ينتفع به الميت، وأما الأجرة على تعليم القرآن فالصحيح أنها جائزة، ولا بأس بها.

بقي أن يقال: لو أن أحدًا من الناس قرأ للميت بدون أجرة، فهل ينتفع الميت بذلك؟ فنقول: إن في هذا خلافًا بين العلماء، فمنهم من يقول: إن الميت لا ينتفع بأي عمل من الأعمال إلا ما جاءت به السنة فقط، كالصدقة مثلا والصوم عنه، أو إذا مات وعليه حج نذر، أو فريضة الإسلام، وما لم ترد به السنة، فإنه لا ينتفع به الميت لقوله تعالى: ﴿ وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَيْنِ إِلَّا مَا سَعَى ﴾ [النجم: ٣٩]، وهذا العموم يخصص بما جاءت به السنة، وما عداه فيبقى حكم العموم شاملا له، ولأن العبادات من الأمور التوقيفية، فيوقف فيها على ما جاءت به الشريعة.

ومن أهل العلم من قال: إن الميت ينتفع بذلك، لأن الأحاديث التي وردت عن النبي عليه الصلاة والسلام- قضايا أعيان، فهي تدل على أن جنس هذا العمل أي العبادة نافع لمن عمل له، وهذا هو مذهب الإمام أحمد بن حنبل، وهو المشهور من مذهبه، وهو أرجح، وقد ذكر الجمل في حاشيته على تفسير الجلالين على قوله تعالى -: ﴿ وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَيْنِ إِلَّا مَا سعى ﴾ [النجم: ٣٩] ذَكَرَ عن شيخ الإسلام ابن تيمية -رحمه الله – أكثر من عشرين وجهًا كلها تدل على انتفاع الميت بعمل غيره له، لكن مع هذا نقول: إنه ليس من الأفضل أن تقرأ القرآن أو تُصلي، أو تتصدق وتُهدي إلى الميت، بل هو من باب الجائز، لا من باب الأفضل المطلوب، فالدعاء أفضل منه الدعاء للميت أفضل من إهداء القُرَب له، لأن الدعاء هو الذي أرشد إليه النبي صلى الله عليه وسلم حين قال: «إِذَا مَاتَ الْإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَنْهُ عَمَلُهُ إِلَّا مِنْ ثَلَاثَةٍ: إِلَّا مِنْ صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ، أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ». فهنا قال: «أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ». ولم يقل: يعمل له مع أن الحديث في سياق العمل، ولو كان العمل من الأمور المطلوبة لبينه رسول الله صلى الله عليه وسلم.