(۶۰۴۹) سوال: هرگاه بر چیزی قسم یاد کردم با این تصور که درست است سپس خلاف آن برایم آشکار شد؛ چه حکمی دارد؟ جزاکم الله خیرا.

جواب:

هرگاه انسان بر چیزی قسم یاد نمود با این تصور که درست است سپس خلاف آن برایش آشکار گشت، چیزی بر او نیست، چون در قسمش راست گفته است از این جهت که هنگام قسمش تصور دیگری نداشته است و صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم در چنین اموری نزد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم قسم یاد نموده و بر آنها انکار نمی‌‌کرد. در داستان مردی که با همسرش در روز رمضان همبستری نمود سپس برای طلب فتوا نزد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمد به او فرمود: «هل تجد رقبة»: (آیا برده می‌‌یابی) مرد گفت: نمی‌‌یابم. سپس فرمود: «هل تستطیع أن تصوم شهرین متتابعین»: (آیا می‌‌توانی دو ماه پی در پی روزه بگیری) گفت: نمی‌‌توانم. سپس فرمود: «هل تستطیع أن تطعم ستین مسکینا»: (آیا می‌‌توانی شصت مسکین غذا دهی) گفت: نمی‌‌توانم. آن مرد نشست سپس به نزد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم خرما آورده شد، آنگاه فرمود: «خذ هذا تصدق به»: (این را بگیر و با آن صدقه بده) گفت: ‌ای رسول الله! آیا بر فقیرتر از خودم؟! به الله قسم در مدینه خانواده‌‌ای فقیرتر از من نیست. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم خندید تا اینکه دندآنهای آسیاب یا دندآنهای نیش او پیدا شد سپس فرمود: «أطعمه أهلك»[۱]: (آن را برای خانواده‌‌ات قرار بده) آن مرد قسم یاد نمود که بین دو کوه مدینه خانواده‌‌ای فقیرتر از من وجود ندارد و معلوم است که نرفته تمام خانه‌‌ها را بررسی کند اما بنابر گمان غالبش قسم یاد نمود و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم او را تأیید کرد. خلاصه‌‌ی جواب این است که بگوییم: کسی که بر چیزی بنابر تصور خود قسم یاد کند سپس خلاف آن برای وی آشکار گردد، چیزی از گناه و کفاره بر او نیست.

[۱] بخاری: کتاب الصوم، باب إذا جامع فی رمضان ولم یکن له شیء فتصدق علیه فلیکفر، شماره­ی (۱۸۳۴) ومسلم: کتاب الصیام، باب تغلیظ تحریم الجماع فی نهار رمضان علی الصائم ووجوب الکفارة الکبری فیه، شماره­ی (۱۱۱۱).