(۴۳۲۱) سوال: الله بر من منت گذاشت و فریضه حج را به جا آوردم و هنگامی که در روز دهم ذو الحجه در نزد جمره کبری از احرام بیرون آمده‌ام، قسمتی از موی سرم را کوتاه کردم و نمی‌دانستم که مقصود کوتاه کردن کل مو سر می‌باشد.

مسئله‌ی دیگر: در روز یازدهم بعد از رمی سه جمرات به طور شدیدی خسته شدم و نمی‌توانستم راه بروم مخصوصاً اینکه سلامتی من ضعیف است اما مریض نیستم ولی نمی‌توانم بر پاهایم راه بروم مگر اینکه یخی بر سر من گذاشته شود و در روز دوازدهم برای رمی جمرات سه گانه دوستم من را راهنمایی کرد که من به خاطر شلوغی زیاد نمی‌توانم رمی جمرات را به جا آورم و در این سختی بسیاری قرار دارد و می‌ترسم که اتفاقی مثل دیروز برایت بیافتد لذا یکی از دوستانم را برای رمی جمرات از جانب خود به نیابت گرفتم و بعد از آن برای طواف وداع رفتم سپس به مدینه منوره برای زیارت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم رفتم و سوال من این است آیا حج من صحیح است؟ و آیا برای عدم کوتاه کردن مویم برای من قربانی کردن واجب است با وجود اینکه من در آن زمان نمی دانستم مقصود کوتاه کردن تمام موی سر می‌باشد و اگر برای من قربانی کردن واجب است چگونه آن را ادا بکنم؟ و چه زمانی؟ و به نسبت وکیل گرفتن یکی از دوستانم برای رمی جمرات سه گانه در روز دوازدهم ذو الحجه با توجه به شرایط سلامتی من که توضیح دادم آیا صحیح است یا اینکه باید چه کار کنم؟ لطفاً ما را راهنمایی بفرمایید جزاکم الله خیرا.

جواب:

اما آنچه متعلق به کوتاه کردن موی سر می‌باشد از این جهت که فقط قسمت کمی از آن را به خاطر اینکه جهل داشته‌ای کوتاه کرده‌ای و سپس از احرام بیرون آمده‌ای چیزی بر گردنت نمی‌باشد زیرا که جاهل بوده‌ای اما باید سر خود را تمام کوتاه کنی.

و در این مناسبت برادران شنونده را نصیحت می کنم هنگامی که می‌خواهند چند چیزی از عبادت را انجام دهند وارد آن نشوند تا اینکه حدود آن را بشناسند به این خاطر که در عبادت آن‌ها خللی وارد نشود همانطور که گفته می‌شود: پیشگیری بهتر از درمان است و قول بهتر از این آنچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید می‌باشد: {قُلۡ هَـٰذِهِۦ سَبِیلِیۤ أَدۡعُوۤا۟ إِلَى ٱللَّهِۚ عَلَىٰ بَصِیرَةٍ أَنَا۠ وَمَنِ ٱتَّبَعَنِیۖ وَسُبۡحَـٰنَ ٱللَّهِ وَمَاۤ أَنَا۠ مِنَ ٱلۡمُشۡرِكِینَ} [سوره يوسف: ۱۰۸] : ((ای پیامبر!) بگو: «این راه من است، من با بصیرت (کامل) به سوی الله دعوت می‌کنم، و کسانی‌که از من پیروی کردند (نیز چنین می‌کند) و الله پاک و منزه است، و من از مشرکان نیستم»): و: {قُلۡ هَلۡ یَسۡتَوِی ٱلَّذِینَ یَعۡلَمُونَ وَٱلَّذِینَ لَا یَعۡلَمُونَ} [سوره الزمر: ۹] : (بگو: «آیا کسانی‌که می‌دانند، و کسانی‌که نمی‌دانند یکسان هستند؟! ): بنابراین عبادت الله را از روی بصیرت و علم به حدود آن انجام بده و این بهتر از از عبادت کردن تو تو از روی جهل می‌باشند بلکه این مجرد تقلید از قومی است که می دانند یا نمی‌دانند و اکثر مشکلاتی که حجاج و روزه داران و نمازگزاران در آن آن واقع می‌شوند عبادت آن ها از روی جهل است و در عبادت شان دچار خلل می‌شوند سپس بعد نزد اهل علمی آیند و از ایشان در چیزی که واقع شده اند فتوا می‌طلبند اما اگر حدود حج قبل از آنکه در آن بیفتی می‌دانستی بسیاری از مشکلات از شما رفتن می شد و همچنین این به دیگرانی که این حدود الهی را می آموختی، نفع می‌رساندی.

به مسئله کوتاه کردن مو برمیگردیم شما الان می‌توانی آنچه که بر تو واجب است را کامل کنی زیرا اکثر اهل علمی می‌گویند کوتاه کردن و تراشیدن مو وقت محدودی ندارد مخصوصاً که شما جاهل بوده‌ای و گمان کرده‌ای که آنچه از مویت را کوتاه کرده‌ای در ادای واجب کافی است.

و اما به نسبت وکیل گرفتن در روز دوازدهم که از جانب شما رمی را به جا آورد؛ اگر در حالتی که در سوال وصف کردی بوده‌ای و نمی‌توانستی به خاطر ضعیف بودنت و عدم تحمل خورشید خودت رمی را بجا آوری و نمی‌توانستی که تأخیر کنی و آن را در شب انجام دهی و همچنین رمی روز سیزدهم را انجام دهی پس در این حالت وکیل می‌گیری و چیزی بر گردنت نمی‌باشد زیرا قول صحیح این است، وقتی انسان قدرت رمی کردن در روز و در شب را نیز ندارد برایش جایز است که کسی را وکیل بگیرد و چیز بر او لازم نمی‌شود خلاف کسانی که می‌گویند وکیل بگیرد، فدیه نیز بدهد زیرا هنگامی که گفتیم وکیل گرفتن جایز است وکیل در مقام موکل خود قرار می‌گیرد.

در مورد جواب سوال اول که سوال کننده گفت: او بعد از آن رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را زیارت کرد ملاحظه‌ای وجود دارد و آن این که زیارت قبر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌باشد و رسول الله وفات نموده و زیارت نمی‌شود بلکه فقط قبر او زیارت می‌شود و همچنین برای کسی که قصد رفتن به مدینه را می‌کند باید نیت رفتن به مسجد را بکند زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «لَا تُشَدُّ الرِّحَالُ إِلَّا إِلَى ثَلَاثَةِ مَسَاجِدَ : الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ، وَمَسْجِدِ الرَّسُولِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ وَمَسْجِدِ الْأَقْصَى»[۱] : (رخت سفر بسته نمی‌شود مگر برای سه مسجد: مسجدالحرام و مسجد النبی و مسجد الأقصی): بنابراین کسی که قصد رفتن به مدینه را دارد نیت سفر به سوی قبر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را نمی‌کند در صورتی که این سفر مکروه نیست بلکه حرام است اما قصد زیارت مسجد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و نماز در آن را می‌کند که از هزار نماز در دیگر مساجد مگر مسجد الحرام بهتر است سپس بعد از آن قبر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و دو صاحبش را زیارت می‌کند و بر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم سپس ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ و عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ سلام می‌کند و همچنین بقیع را نیز زیارت می‌کند که در آن قبر امیر المؤمنین عثمان رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ و قبور بسیاری از صحابه در آن است و همچنین قبور شهدای احد را زیارت می‌کند و به مسجد قباء می‌رود و در آن نماز می‌خواند لذا این اماکن پنج‌گانه در مدینه، مسجدالنبی و قبر نبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و قبر دو صحابش و قبرستان بقیع و شهدای احد و مسجد قباء در مدینه می‌باشد که به غیر از آنها دیگر مزارات در مدینه اصلی ندارند و رفتن به سوی آنها مشروع نیست.

سوال کننده: شیخ بزرگوار اگر جمره‌ی عقبه را رمی کرد و سرش را تراشید و تحلل کرد؟

جواب: این تحلل اول است و هنگامی که طواف و سعی را به جا آورد تحلل دوم می‌باشد.

سوال کننده: اگر رمی جمره‌ی عقبه را به جا آورد و قربانی‌اش را ذبح کند آیا برای او تحلل به جا آمده است؟

جواب: صحیح این است که تحلل صورت نمی‌گیرد مگر با رمی و تراشیدن سر یا با رمی و طواف بنابراین تحلل با دو از این سه تا صورت می‌گیرد: رمی جمره‌ی عقبه، تراشیدن سر و طواف.

اما با رمی به تنهایی تحلل صورت نمی‌پذیرد و ذبح ربطی به تحلل ندارد.

[۱] رواه البخاری (۱۱۸۹) و مسلم (۱۳۹۷).