(۴۳۰۴) رمی ناقص به‌ علت ازدحام و انحراف سنگ‌ریزه‌ها

(۴۳۰۴) سوال: الحمدلله حج را به جا آورده‌ام و اثنای رمی جمرات که بسیار شلوغ بود من بسیار تلاش کردم اما بعضی از سنگ‌ریزه‌ها با وجود تلاشم و اعاده کردن بعضی از آن منحرف می‌شدند یعنی وقتی اعاده می‌کردم نیز بعضی از آن‌ها دوباره منحرف می‌شدند، حکم آن چیست؟

جواب:

زدن به جمره واجب نیست زیرا آن ستون‌های موجود در آن حوض‌ها جمار مجرد علامت‌هایی برای مکان رمی هستند و واجب این است که سنگ‌ریزه به آن حوض برسد بنابراین اگر واجب این است که سنگ‌ریزه در آن حوض واقع شود حال در آن بماند یا از خارج شود لذا سعی کن به آن حوض نزدیک شوی تا این که به یقین یا غلبه‌ی ظن برسی که آن سنگ‌ریزه‌ها در آن حوض واقع شدند و اگر یقین یا غلبه‌ی ظن پیدا کردی که (زیرا شاید گاهی اوقات نتواند در این مقام یقین پیدا کند) در حوض واقع شده است کفایت می‌کند و اگر بعضی از سنگ‌ریزه‌ها از حوض منحرف شد و در آن نیافتاد اشکالی ندارد که از زیر پای خود برداری و بقیه‌ی سنگ‌ریزه‌ها را پرتاب کنی.

سوال کننده: شیخ بزرگوار اگر برداشتن از زیر پایش سخت بود همانطور که فرمودید به خاطر شلوغی بسیار اما برود و دوباره برگردد و بقیه‌ی را بزند؟

جواب: اشکالی ندارد.

سوال کننده: شیخ بزرگوار آیا فقط تعداد عددی که منحرف شده را کامل کند؟

جواب: اگر نتوانست باید برگردد و از شلوغی خارج شود سپس سنگ‌ریزه‌ها را بردارد و برگردد و با آن رمی کند و اشکالی ندارد که فقط عدد باقی مانده را کامل کند و بسیاری از عوام معتقد هستند که این پرتاب سنگ به شیطان است و می‌گویند: ما به شیطان رمی پرتاب می‌کنیم و بعضی را می‌یابی که با خشونت و عصبانت شدید و داد زدن و فحش دارد پرتاب می‌کند و به این جمره العیاذ بالله ناسزا می‌‌گوید و من قبل از این که دور جمرات پل‌ها بکشند دیدم زن و مردی شروع به سنگ زدن کردن و با دوپایی به آن ستون‌ زدند و آن را سبّ و لعن می‌کردند با وجود اینکه سنگ‌ریزه‌ها به آنها برخورد می‌کرد و این از جهل عظیمی است و رمی این جمرات عبادت عظیمی است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در مورد آن فرموده است: «إِنَّمَا جُعِلَ الطَّوَافُ بِالْبَيْتِ، وَبَيْنَ الصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، وَرَمْيُ الْجِمَارِ ؛ لِإِقَامَةِ ذِكْرِ اللَّهِ»[۱] : (طواف بیت الله، سعی بین صفا و مروه و رمی جمرات به خاطر برپایی ذکر الله است): این از حکمت این جمرات می‌باشد و برای همین نزد هر سنگ ریزه تکبیر می‌‌گوید و نمی‌گوید: أعوذ بالله من الشیطان الرجیم بلکه تکبیر می‌‌گوید: الله اکبر به خاطر تعظیم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ که پرتاب این سنگ ریزه را مشروع کرده است.

رمی جمرات در حقیقت نهایت تعبد و تذلل برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌باشد زیرا انسان حکمت از رمی این جمرات را در این مکان‌ها نمی‌داند مگر این که مجرد تعبد برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است و اطاعت پذیری او برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌باشد و او حکمت آن را نمی‌داند و این نهایت تعبد و تذلل است چون بعضی عبادات حکمت آن برای ما ظاهر و آشکار است و انسان از روی تعبد برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آن را انجام می‌دهد و اطاعت می‌کند و از مصالحی که از آن می‌داند را دنبال می‌کند و برخی عبادات نیز حکمت آن را انسان نمی‌داند ولی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به آن امر کرده است و بندگان با آن الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را عبادت می‌کنند و فرمان الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را به جا می‌آورند و این نهایت تذلل و خضوع برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌باشد همانطور که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {وَمَا كَانَ لِمُؤۡمِنࣲ وَلَا مُؤۡمِنَةٍ إِذَا قَضَى ٱللَّهُ وَرَسُولُهُۥۤ أَمۡرًا أَن یَكُونَ لَهُمُ ٱلۡخِیَرَةُ مِنۡ أَمۡرِهِمۡ} [سوره اﻷحزاب: ۳۶] : (و هیچ مرد مؤمن و زن مؤمنی را نسزد؛ هنگامی‌که الله و پیامبرش کاری را حکم کند، آنکه آن‌ها در کارشان اختیاری باشد): و در قلب انسان بازگشت به سوی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و خشوع و اعتراف به کمال رب و نقص بنده و حاجتش به سوی پروردگارش از آنچه در این عبادت حاصل می‌شود، به وجود می‌آید و این از بزرگترین عظیم‌ترین مصلحت آن است.

سوال کننده: آیا این مکان‌هایی نیست که برای ابراهیم خلیل ظاهر می‌شد؟

جواب: در این مورد حدیث وارد شده است و صحت آن را الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بهتر می‌داند و بر فرض صحت آن شایسته نیست که ما مانند کاری که ابراهیم کرد انجام دهیم و سعی بین صفا و مرون که مادر اسماعیل به جا آورد بعد از آن بود که تشنه و گشنه شده بود و هیچ کس اطرافش نبود و ما هنگامی که سعی می‌کنیم برای این هدف نیست بلکه از روی تذلل و تعبد برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ سعی می‌کنیم و این که نیاز به بخشش و رحم او داریم و اگر اصل عبادت عملی معینی بود لازم نبود که تا روز قیامت ادامه داشته باشد و همچنین این رملی که در سه دور اول طواف قدوم، اولی که انسان به آن می‌رسد چه طواف قدوم باشد یا طواف عمره، انجام می‌دهد اصل آن رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به خاطر ناراحت شدن کفار با آن انجام داد چون زمانی که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای عمره‌ی قضا آمده بود ایشان گفتند قومی برای شما آمده است که به تب یثرب دچار شده‌اند[۲] با این چجود ما الان آن را انجام می‌دهیم و نه برای خشم گرفتن مشرکین زیرا که آن موضوع تمام شده است ولی وجه تعبد آن باقی است لذا این دلالت می‌دهد که لازمه‌ی اینکه روش این عمل معین از اعمال حج و عمره اصلش چنین است این‌گونه که سبب تشریع آن برای ما به خاطر همان سبب باشد.

سوال کننده: شیخ بزرگوار اگر کسی آن ستون وسط حوض را رمی کند و سنگ‌ریزه به آن ستون برخورد کند اما در حوض نیافتد و به خوض برخورد نیز نکند بلکه به ستون برخورد کرده و بر زمین می‌افتد؟

جواب: کفایت نمی‌کند اگر که به ستون برخورد کند سپس به خارج حوض پرت شود بنابراین بر او واجب می‌شود بدل آن را رمی کند.

سوال کننده: شیخ بزرگوار یعنی مهم، برخورد به حوض است؟

جواب: مهم، افتادن در حوض است.

[۱] رواه ابو داود (۱۸۸۸).

[۲] رواه البخاری (۱۶۰۲) و مسلم (۱۲۶۶).

تعداد بازدید: 26

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: أديت فَرِيضَةَ الْحَج -والحمد لله-، وأثناء رمي الْجَمَرَاتِ كان الزحام شديدًا، وقد حاولت جَهْدِي أن تُصِيبَ الحصيات الْجَمْرَةَ، وكانت بعض الحصيات تطيش رغم محاولاتي، ورغم إعادتي بعضها، فالذي أعيده كان بعضه يطيش أيضًا، فما الحكم في ذلك؟

فأجاب رحمه الله تعالى: الحكم في ذلك أنه لا يجب أن تضرب الْجَمْرَةَ، لأن هذه الأعمدة الموجودة في أحواض الجِمارِ مجرد علامات على مكان الرمي والواجب أن يقع الحصى في نفس الحوض، فإذا وقع الحصى في الحوض فهذا هو الواجب، سواء استقر في الحوض، أو تدحرج منه، فاحرص على أن تدنو من الحوض حتى يكون عندك يقين أو غلبة ظن أن الحصى وقع في الحوض، فإذا تيقنت أو غلب على ظنك- لأن التيقن قد يتعذر في هذا المقام- أنه وقع في الحوض فإن هذا كاف، ولو طاشت بعض الحصيات ولم تقع في الحوض فلا حرج عليك أن تأخذ من تحت قدمك، وترمي بقية الحصيات.

فضيلة الشيخ: لو صَعُبَ عليه أن يأخذ من تحت قدميه – كما تفضلتم – لشدة الزحام، ولكنه عاد ، ورجع مرةً أخرى، واستأنف البقية؟

فأجاب رحمه الله تعالى: لا حرج عليه.

فضيلة الشيخ: هل يكمل الباقي عدد الذي طاشت منه فقط؟

فأجاب رحمه الله تعالى: لو تعذر عليه ورجع، وخرج من الزحام، ثم أخذ حصى ورجع ورمى به، فلا حرج يكمل الباقي فقط، ثم إن كثيرًا من العامة يعتقدون أن رمي الْجَمَرَاتِ رمي للشياطين، ويقولون: إننا نرمي الشيطان وتجد من يأتي منهم بعنف شديد، وحَنَق، وغَيْظِ، وصِيَاحٍ، وَشَتْمٍ، وَسَبِّ هذه الْجَمْرَةِ والعياذ بالله، حتى إني رأيت قبل أن تُبنى الجسور على الْجَمَرَاتِ رجلًا وامرأته وقد رَكِبًا على الحصى يضربان بالحذاء العمود الشاخص، ويُسبَّانِهِ ويَلْعَنَانِهِ، ومن العجيب أن الحصى يضر بهما، ولا يباليان بهذا، وهذا من الجهل العظيم، فإن رمي هذه الْجَمَرَاتِ عبادة عظيمة قال فيها رسول الله صلى الله عليه وسلم: «إِنَّمَا جُعِلَ الطَّوَافُ بالبيتِ، وبالصَّفَا وَالْمَرْوَةِ، ورمي الْجِمَارِ لإقامةِ ذِكْرِ الله» ، هذه هي الحكمة من هذه الْجَمَرَاتِ، ولهذا يُكَبِّرُ الإنسان عند كل حصاة، لا أن يقول: أعوذ بالله من الشيطان الرجيم، بل يُكَبِّرُ يقول: الله أكبر. تعظيما لله الذي شرع رمي هذه الحصى.

ورمي الْجَمَرَاتِ في الحقيقة غاية التَّعَبُّدِ والتذلل لله -سبحانه وتعالى-، لأن الإنسان لا يعرف حكمةٌ من رمي هذه الْجَمَرَاتِ في هذه الأمكنة إلا أنها مجرد تعبد الله – سبحانه وتعالى، وانقياد الإنسان لطاعة الله وهو لا يعرف الحكمة أبلغ في التذلل والتعبد، لأن العبادات منها ما حكمته معلومة لنا وظاهرة، فالإنسان ينقاد لها تعبدا الله تعالى وطاعة له، ثم اتباعًا لما يعلم فيها من هذه المصالح، ومنها ما لا يعرف حكمته، ولكن كون الله يأمر بها ويتعبد بها عباده فيمتثلون، فهذا غاية التذلل والخضوع لله، كما قال الله تعالى: ﴿ وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ وَلَا مُؤْمِنَةٍ إِذَا قَضَى اللَّهُ وَرَسُولُهُ أَمْرًا أَن يَكُونَ لَهُمُ الْخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ ﴾ [الأحزاب: ٣٦]، وما يحصل في القلب من الإِنابَةِ لله والْخُشُوعِ والاعترافِ بكمال الرب، ونقص العبد، وحاجته إلى ربه ما يحصل له في هذه العبادة، فهو من أكبر المصالح وأعظمها.

فضيلة الشيخ: أليست أماكنها هي التي كان الشيطان يتمثل فيها لإبراهيم الخليل عليه السلام؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: هذا ورد فيه حديث – والله أعلم بصحته- وحتى على فرض صحته فإنه لا يعني أننا نحن نفعل ذلك كما فعله إبراهيم عليه السلام، أرأيت السعي بين الصَّفَا والْمَرْوَةِ أصله سَعْي أم إسماعيل بينهما بعد أن أصابها الجوع والعطش، لتتحسس هل حولها أحد، ونحن إنما نسعى لا لهذا الغرض، إنما نسعى تعبدا لله عز وجل وتذللا إليه، وافتقارًا إليه بأن يغفر لنا ويرحمنا، فهو وإن كان أصل العبادة عملا معينًا لا يَلْزِمُنَا أن يستمر إلى يوم القيامة، ثم هذا الرَّمَلُ وهو في الأشواط الثلاثة في طَوَافِ الْقُدُومِ أول ما يصل الإنسان، سواء كان طَوَافَ قدوم أو طَوَافَ عُمْرَةٍ، هذا أصله أن النبي -عليه الصلاة والسلام- فَعَلَهُ ليغيظ المشركين به الذين قالوا حين قدم النبي -عليه الصلاة والسلام- في عُمْرَةِ القضاء قالوا: إنه يقدم عليكم قوم وهَتْهُمْ حُمَّى يثرب، ومع ذلك نحن الآن نفعله، لا لإغاظة المشركين، لأن هذا زال لكنه بقي فيه التعبد، فهذا يدلنا على أنه لا يلزم من كون هذا العمل الْمُعَيَّنِ من الأنساك أصله يَدُلُّنَا كذا، أن يكون عملنا له الآن هو السبب الذي شرع من أجله.

فضيلة الشيخ: إذا رمى الإنسان نفس العمود الشاخص في وسط الحوض، وأصابه ولكن نفس الحصى لم تستقر في الحوض، ولم تصب الحوض أصابت العمود فسقطت في الأرض؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: لا تجزئ إذا أصابت العمود، ثم قفزت حتى صارت خارج الحوض، يجب عليه أن يرمي بدلها.

فضيلة الشيخ: إذا المهم هو إصابة الحوض؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: المهم أن تقع في الحوض.