(۴۳۰۱) سوال: آیا رمی جمرات وقت خاصی دارد و شروع و انتهایی برای آن وجود دارد، و من رمی جمره‌ی آخر را در ساعت نه صبح به آوردم و من به همراه کفیلم بودم و او اصرار داشت که رمی را در این وقت به جا آورد با وجود این که من اصرار کردم که آن را تا بعد از ظهر به تأخیر بیندازیم، آیا رمی را اعاده کنیم یا چکار باید بکنیم؟

جواب:

وقت رمی به نسبت رمی جمره‌ی عقبه برای کسانی که دارای قدرت و توانایی هستند از طلوع روز عید می‌باشد و برای غیر، از ضعیفان و افراد کم سن و زنان که در شلوغی مردم نمی‌توانند وقت آن برای ایشان از آخر شب می‌باشد و اسماء رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا دختر ابوبکر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ در انتظار غروب ماه شب عید بود و هنگامی که غروب کرد از مزدلفه به منی رفت و رمی جمره را به جا آورد.[۱]

اما غروب آن تا غروب خورشید روز عید می‌باشد و اگر شلوغ بود یا این که در مشافت دوری بود و دوست داشت که آن را تا شب به تأخیر بیندازد اشکالی ندارد ولی تا طلوع فجر روز یازدهم به تأخیر نیاندازد.

اما به نسبت رمی جمار در ایام تشریق یعنی روز یازدهم و دوازدهم و سیزدهم، ابتدا وقت رمی از زوال خورشید (از وسط روز هنگام دخول وقت ظهر) تا شب ادامه دارد و اگر به خاطر شلوغی یا چیز دیگر مشقتی وجود داشت اشکالی ندارد که در شب تا طلوع فجر رمی کند و قبل از زوال روز یازدهم و دوازهم رمی حلال نمی‌باشد زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم رمی نکردند مگر بعد از زوال و ایشان به مردم فرمودند: «خُذُوا عنِّي مناسِكَكُمْ»[۲] : (مناسکتان را از من بگیرد): و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم رمی را تا این وقت به تأخیر انداختند و با وجود شدت گرما اول روز را رها کرده که آسان‌تر و خنک‌تر می‌باشد و این دلیل بر این می‌باشد که رمی قبل از این وقت حلال نیست.

و همچنین چیزی که بر آن دلالت می‌ده  رمی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در هنگام زوال خورشید قبل از این که نماز ظهر را بخواند و این دلیلی بر این است که قبل از زوال رمی حلال نیست وگرنه رمی قبل از زوال افضل بود تا این که نماز ظهر را در اول وقت بخواند زیرا نماز اول وقت افضل است.

نتیجه این می‌شود که ادله بر این دلالت دارند که رمی در روز یازدهم و دوازدهم و سیزدهم، قبل از زوال جایز نیست، والله الموفق.

[۱] رواه البخاری (۱۶۷۹) و مسلم (۱۲۹۱)

[۲] تخریج آن گذشت.