(۳۴۳۵) سوال: ما یک عادت (و رسم) قدیمی داریم و آن این است که: وقتی ماه رمضان فرا می‌رسد، قربانی‌ها را ذبح می‌کنیم و آن را شام مردگان می‌نامیم، و خانواده و اقوام و دوستان خود را دعوت می‌کنیم، لذا حکم آن چیست -الله متعال به شما اجر دهد-؟

جواب:

این بدعت است، اگر خیر می‌بود صحابه رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در انجام این عمل از ما پیشی می‌گرفتند، و بلکه اگر خیر می‌بود رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ما را بدان راهنمایی می‌کردند، زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هیچ خیری را رها نکرده است مگر اینکه امت را بدان رهنمون ساخته است، و آن‌ها را بر انجام آن ترغیب کرده است، و بهترین روش، روشِ محمد صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است. ولی اشکالی ندارد که در ماه رمضان با غذا و لباس و درهم‌ها و رتبه و منزلت و نفع جسمانی به مقدار زیادی صدقه دهد؛ «كان رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم أَجْوَدَ الناسِ، وكان أَجْوَدَ ما يكونُ في رمضانَ حِينَ يلْقاهُ جبريلُ، وكان يلْقاهُ في كلِّ ليلة مِن رمضانَ فيُدارِسُه القرآن، فلَرسولُ‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم أجْوَدُ بالخير من الريح المُرسَلة». [تخریج آن گذشت] یعنی: (رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم سخاوتمندترين مردم بود و در رمضان، هنگامی که جبرئيل عَلَيْهِ‌السَّلَام نزدش می‌آمد، از هر زمانی بخشنده‌تر می‌شد؛ و جبرئيل عَلَيْهِ‌السَّلَام در رمضان هر شب نزد رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌آمد و با ایشان قرآن را مدارسه -و دَوْر- می‌كرد. -آری- خير و بخشش رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در آن هنگام که جبرئيل عَلَيْهِ‌السَّلَام نزدش می‌آمد، از باد وزان نيز بيشتر بود). و اما در رمضان: چنانچه قصد از آن تقرب به سوی الله عَزَّوَجَلَّ با ذبح کردن باشد، بدون شک بدعت است؛ زیرا تقرب به سوی الله عَزَّوَجَلَّ  با ذبح، تنها در ایام ذبح می‌باشد: در عید قربان و سه روزی که بعد از آن است، یا هدی در حرم که به مکه اهدا می‌شود، یا در عقیقه که برای نوزاد در روز هفتم از تولدش ذبح می‌شود؛ و غیر از این‌ها با ذبح کردن در آن به الله عَزَّوَجَلَّ تقرب جسته نمی‌شود. منتها اگر انسان خواست گوشتی را صدقه دهد، و ذبیحه‌ (و قربانی) را بدین خاطر ذبح نمود که گوشتش را صدقه دهد، نه اینکه با ذبح آن به الله عَزَّوَجَلَّ تقرب جسته باشد، پس همانا این از بدعت نیست، زیرا تقسیم و توزیع گوشت بدعت نیست، ولی تقرب جستن به الله عَزَّوَجَلَّ با ذبحی که مشروع نباشد از جمله‌ی بدعت‌ است.

و اما گفته سوال کننده: ما آن را شام مردگان می‌نامیم، پس ما (در جواب) می‌گوییم: مردگان شام نمی‌خورند و نه غذا می‌خورند و نه آب می‌نوشند، و سودی از آن نمی‌برند، جز آنچه صدقه و قربةً الی الله باشد، لذا وقتی برای میت با چیزی که به الله عَزَّوَجَلَّ  تقرب جسته می‌شود صدقه داد، و آن را برای میت نیت نمود، طبق قول راجح از اقوال اهل علم به میت نفع می‌رساند، اگر که در این خصوص اجماع در مورد صدقه نباشد، ولی با این‌حال از امور مطلوب و مشروع برای بنده نیست که آن را به نسبت مردگان انجام دهد، بلکه دعا برای مردگان بهتر از صدقه برای آن‌هاست، و بهتر از حج برای آن‌هاست، و بهتر از روزه برای آن‌هاست، و بهتر از نماز برای آن‌هاست، و بهتر از تسبیح برای آن‌هاست، و دلیل آن هم اینست که رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده‌اند: «إِذَا مَاتَ الإنْسَانُ انقَطَعَ عنْه عَمَلُهُ إِلَّا مِن ثَلَاثَةٍ: إِلَّا مِن صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ، أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو له». [تخریج آن گذشت] یعنی: (هرگاه فردی بميرد عمل وی قطع می‌شود، جز از سه چيز: صدقه‌ی جاريه، يا علم بامنفعتى كه از خود به جای بگذارد، يا فرزند صالحی كه برای وى -پس از مرگش- دعا كند). بنابراین پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم انجام دادن عمل را در این حدیث ذکر نفرمودند، با اینکه سیاق حدیث در مورد اعمال است، و درصورتی‌که انجام دادن عمل برای میت از امور مشروع بود قطعاً رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در این حدیث بیان می‌فرمودند.

و بر همین اساس ما می‌گوییم: بهترین چیزی که به میت در رمضان و غیر آن اهدا می‌شود، اینست که در پیشگاه الله عَزَّوَجَلَّ برایش دعا کنی، چنانچه رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بدان ارشاد فرمودند.