(۳۴۱۱) سوال: شیخ بزرگوار! بهترین چیزی که می‌توانم برای برادرم که از دنیا رفته است انجام دهم چیست؟

جواب:

بهترین چیزی که زندگان برای مردگان انجام می‌دهند دعا کردن است. دلیلش نیز حدیث صحیحی است که ابوهریره رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم روایت می‌کند که ایشان فرمود: «إِذَا مَاتَ الْإِنْسَانُ انْقَطَعَ عَنْهُ عَمَلُهُ إِلَّا مِنْ ثَلَاثَةٍ: إِلَّا مِنْ صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ، أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو لَهُ»[۱] يعني: (هرگاه انسان بمیرد عملش قطع می‌شود مگر از سه جهت: صدقه‌ی جاریه، علمی که از آن سود برده شود یا فرزند صالح و شایسته‌ای که برایش دعا کند). بنابراین پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در این حدیث تبیین نمودند که آنچه به میت نفع می‌رساند دعا است. به همین مناسبت دوست دارم بسیاری از مردم که به اهدا کردن اعمال صالح به مردگان اهمیت می‌دهند و از آنچه پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آنان را ارشاد نموده -یعنی دعا- روی‌گردانی می‌کنند را یادآوری کنم. مثلاً شخصی را می‌بینی که در رمضان قرآن را چند بار ختم می‌کند. ختم اول را برای مادرش قرار می‌دهد، سپس برای پدر، سپس برای مادر بزرگش، سپس برای دایی، سپس برای عمو و دیگر نزدیکان قرار می‌دهد اما چیزی برای خودش قرار نمی‌دهد که این از کمبود فقه و فهم است. مشروع این است که اعمال صالح برای خود انسان باشد و برای هر کس از مردگان مسلمانان که خواست دعا کند. همچنین نمی‌دانم پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم یکی از یارانش رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم را امر کرده باشد که به نیابت از مردگانشان صدقه دهند، نماز بخوانند یا روزه بگیرند مگر در کارهای واجب. همان‌گونه که در حدیث عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم روایت است که فرمود: «من مات و عليه صيام صام عنه وليّه»[۲] يعني: (هر کس از دنیا رفت و بر وی روزه بود ولیّ وی به نیابت از او روزه می‌گیرد). اما ایشان اجازه می‌دادند انسان به نیابت از پدر یا مادر یا غیره صدقه کند.

(۱⁾ [تخریج آن گذشت]

(۱⁾ [تخریج آن گذشت]