(۴۳۴۷) سوال: من قرآن می‌خوانم و آن را به پیامبرمان صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، سپس به والدین و اموات مسلمانان اهدا می‌کنم، آیا این عمل درست است؟ مرا راهنمایی کنید –جزاكم الله خيرًا–.

جواب:

اما به نسبت اهدا برای پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که بدعت است، زیرا صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم که بسیار بیشتر از ما محبت رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را داشتند این کار را انجام نمی‌دادند، و برای اینکه (از طرفی) این عمل سفاهتی از جانب انجام دهنده‌ی آن است؛ چرا که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیازی به عمل او ندارد؛ زیرا هر عمل صالحی که یکی از امت رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را انجام دهد، پس برای رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم مثل آن است بدون اینکه بخواهد اجر و پاداش آن را برای رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم قرار دهد؛ زیرا هرکس بر عمل خیری راهنمایی کند، (در اجر و پاداش) همچون انجام دهنده‌ی آن خیر است [تخریج آن گذشت]، و رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم کسی‌ست که امتش را به خیر راهنمایی کرده است.

و اما به نسبت والدین و مسلمانان: هرچند این عملی جایز باشد منتها افضل‌تر برای او اینست که برای والدین خویش و مومنان دعا کند، و دلیل آن از قرآن و سنت است، فرموده‌ی الله عَزَّوَجَلَّ در کتاب عزیزش: {وَالَّذِينَ جَاءُوا مِن بعْدِهِمْ يقُولُونَ رَبنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قلُوبِنَا غِلًّا لِّلَّذِينَ آمَنُوا رَبنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ} [الحشر: ۱۰]  ترجمه: (و کسانی ‌که بعد از آن‌ها -یعنی بعد از مهاجران و انصار- آمدند، می‌گویند: «پروردگارا؛ ما را و برادرانمان را که در ایمان بر ما پیشی گرفتند بیامرز، و در دل‌هایمان کینه‌ای نسبت به کسانی‌که ایمان آورده‌اند قرار مده، پروردگارا؛ بی‌گمان تو رؤوف و مهربانی»). پس الله عَزَّوَجَلَّ کسانی را که بعد از آن‌ها آمدند وصف کرد به اینکه برای آن‌ها دعا می‌کنند، و آن‌ها را این‌گونه وصف نکرد که اعمال صالحی انجام می‌دهند و ثوابش را برای آن‌ها قرار می‌دهند، و این از جمله‌ی پیروی از سلف رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم به نیکی است، همان‌طور که الله عَزَّوَجَلَّ فرموده است: {وَالسَّابِقُونَ الْأَوَّلُونَ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَالْأَنصَارِ وَالَّذِينَ اتَّبَعُوهُم بِإِحْسَانٍ رَّضِيَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَرَضُوا عَنْهُ} [التوبة: ١٠٠] ترجمه: (و پیش‌گامان نخستین از مهاجرین و انصار، و کسانی‌که به نیکی از آن‌ها پیروی کردند، الله از آن‌ها خشنود گشت، و آن‌ها -نیز- از او خشنود شدند). و اما دلیل از سنت به نسبت والدین، همانا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده‌اند: «إِذَا مَاتَ الإنْسَانُ انْقَطَعَ عنْه عَمَلُهُ إِلَّا مِن ثَلَاثَةٍ: إِلَّا مِن صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ، أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو له». یعنی: (هرگاه فردی بميرد عمل وی قطع می‌شود، جز از سه چيز: صدقه‌ی جاريه، يا علم بامنفعتى كه از خود به جای بگذارد، يا فرزند صالحی كه برای وى -پس از مرگش- دعا كند)، یعنی: صدقه‌ی جاریه‌ای که او خودش قبل از وفاتش برای خویشتن قرار می‌دهد، همچون مساجد مثلا و آب‌راه‌ها و مانند آن، و به فرموده‌ی پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم دقت کن: «أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو له». یعنی: (يا فرزند صالحی كه برای وى -پس از مرگش- دعا كند)، نفرمود: یا فرزند صالحی که برایش نماز بخواند، یا برایش قرآن بخواند، یا برایش روزه بگیرد، یا برایش صدقه دهد، رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از همه‌ی این‌ها عدول (و چشم‌پوشی) کرد به این فرموده‌اش: «أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو له»  یعنی: (يا فرزند صالحی كه برای وى -پس از مرگش- دعا كند)، و شکی نیست که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ما را جز به آنچه که برای ما بهتر است راهنمایی نمی‌کند، و اگر عبادت‌هایمان که الله عَزَّوَجَلَّ را با آن می‌پرستیم و آن را به پدران و مادران خویش اهدا می‌کنیم از دعای ما برای آن‌ها بهتر بود، قطعا محمد ناصح و امین صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را بیان می‌کردند. و بر همین اساس به سوال کننده می‌گوییم: شایسته‌تر، افضل‌تر و اولاتر برایت اینست که ثواب اعمال صالح را برای خودت قرار دهی و به هیچ‌کس اهدا نکنی، و آن دسته از مسلمانان و نزدیکانی را که دوست داشتی به درگاه الله عَزَّوَجَلَّ برایشان دعا کن.