(۳۶۲۶) سوال: شیخ بزرگوار! حکم قربانی نمودن از جانب میت چیست؟ و چه کاری برای میت بهتر است؟

جواب:

بهتر این است که به میت آنچه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بدان توصیه نمودند اهدا شود آنجایی که فرمودند: «إِذَا مَاتَ الإنْسَانُ انْقَطَعَ عنْه عَمَلُهُ إِلَّا مِن ثَلَاثَةٍ: إِلَّا مِن صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ، أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو له.» یعنی: (هرگاه فرزند آدم بميرد عمل او قطع می‌شود مگر از سه چيز: صدقه‌ی جاريه، علمی که از آن سود برده شود یا فرزند صالحی که برای او دعا کند).

در فرموده‌ی ایشان (برای او دعا می‌کند) بیاندیش که به جای ذکر نمودن عمل، دعا را ذکر کردند و در اول حدیث می‌فرماید: (عملش از او قطع می‌شود مگر سه چیز).

 لذا به جای ذکر عمل دعا را ذکر نمودند و این دلیل آشکاری است بر اینکه دعا برای میت بهتر از عمل است؛ زیرا یقینا می‌دانیم همان طور که روشنایی خورشید در در دل روز زمانی که ابر نباشد آشکار است، می‌دانیم که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم یک چیزی که برتر است را با یک چیزی که کمتر از آن است عوض نمی‌کند و نفرمود فرزند صالحی که برای او قربانی می‌کند یا برای او صدقه می‌دهد یا برای او دو رکعت نماز می‌خواند یا برای او قرآن را ختم می‌کند یا برای او عمره و یا حج انجام می‌دهد؛ هیچ یک از این‌ها را نفرمود، پس چرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به جای ذکر نمودن یک عمل، دعا را ذکر نمودند؟ زیرا اهدای اعمال هرچند که جایز هستند اما مشروع نیستند یعنی ما مردم را امر نمی‌کنیم که اعمالشان را به مردگانشان اهدا نمایند؛ زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به آن دستور نداده است پس اعمال ما برای خودمان است؛ زیرا به آن‌ها نیاز داریم و روزی فرا می‌رسد که آرزو می‌کنیم که در اعمال ما حتی یک نیکی بیشتر باشد؛ لذا اگر اعمالمان را به مردگان اهدا نماییم اجری در آن برای ما نیست یعنی اجر آن کار نصیب ما نمی‌شود چون آن را به دیگری هدیه دادیم ولی در آن پاداش نیکی به آن شخصی که این عمل را به او هدیه دادیم، وجود دارد.

سپس به این برادری که می‌خواهد عملش را برای پدر یا مادر یا شبیه این‌ها  اهدا نماید، می‌گوییم: برای آن‌ها دعا کن: بارالها پدر و مادرم را بیامرز و آن‌ها را در بهشت وسیعت قرار ده و شبیه این‌ها که اگر هریک از این‌ها حاصل شود بهتر از هزاران رکعت نماز است و آنچه که به برادرانمان توصیه می‌کنم این است که بر دعا برای مردگانشان حریص باشند و اعمال نیک را برای خود قرار دهند.

اما مسئله‌‌ی قربانی به جای میت: تا الان سنتی را از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم سراغ ندارم که از جانب یکی از مردگان قربانی نموده باشد همچنین از صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم نیز چنین چیزی را سراغ ندارم و معلوم است که همسر پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم خدیجه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ که از محبوب‌ترین زنان نزد او بود، وفات نمودند و نیز سه نفر از دخترانش زینب، رقیه و‌ام کلثوم نیز وفات نمودند همچنین حمزه بن عبدالمطلب رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ نیز وفات نمودند اما از جانب هیچ یک از آن‌ها قربانی نکردند و در نهایت آنچه وجود دارد این است که قربانی را انجام دادند و فرمودند: «اللهم هذا عن محمد و آل محمد» یعنی: (بار الها این از جانب محمد و آل محمد است). و نمی‌دانیم منظور ایشان از آل محمد چه کسانی هستند: آیا تمام خویشاوندان و همسرانش است یا اینکه منظور از آل محمد کسانی که در خانه‌ی ایشان هنوز در قید حیات هستند ؛ به همین دلیل برخی از اهل علم گفته‌اند: قربانی به جای میت مشروع نیست و ثوابش به قربانی کننده می‌رسد و به میت نمی‌رسد و گفته‌اند: صدقه دادن با قیمت قربانی بهتر از قربانی نمودن است؛ زیرا صدقه دادن به جای میت در سنت ثابت است همان طور که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به سعد بن عباده رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ اجازه دادند که درخت نخلش در مدینه را برای مادرش به عنوان صدقه قرار دهد. و نیز وارد شده است که: «مردی به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم گفتند: مادرم ناگهانی دچار مرگ شدند و گمان می‌‌کنم اگر صحبت می‌‌کردند صدقه می‌‌دادند، آیا برای او پاداش وجود دارد اگر از جانب او صدقه دهم، فرمودند: بله.»

و کسی در مورد قربانی از ایشان اجازه نگرفته است و بهتر است به جای که تنها از جانب میت قربانی نماید از جانب خودش و خانواده‌اش قربانی کند و قصد و نیتش از خویشاوندان، مردگان و زندگان باشد.