(۲۸۷۶) سوال: امام مسجد بر زبانش قسم بر پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم جارری است مثلا می­گوید: بفرما به پیامبر قسم یا بنشین به پیامبر قسم یا این کار انجام بده و… همچنین بعد از نماز به صورت جماعی دعا می­کند و دعا را با فاتحه به پایان می­رساند و در نماز مقید به سنت نیست مانند قرار دادن دست رات بر چپ همچنین بالا بردن دو دست هنگام رفتن و بالا آمدن از رکوع؛ آیا نماز پشت سر او درست است؟

جواب:

قول درست از اقوال اهل علم این است که نماز پست سر شخص گناه­کار هنگامی که گناهش به حد کفر نرسد درست است اما هر چقدر امام تقوایش بیشتر باشد نماز پشت سرش بهتر است.

آنچه از این امام ذکر نمودی اگر آن­گونه است که گفتی بر مسؤولین امامان و مساجد واجب است که کسی دیگر را جای وی قرار دهند مگر اینکه به نزد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ توبه کند زیرا این امام به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم قسم می­خورد در حالی که قسم خوردن به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم حرام است بلکه نوعی از شرک است به دلیل فرموده­ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «من کان حالفا فلیحلف بالله أو لیصمت»[۱](کسی که قسم می­خورد یا به الله قسم بخورد یا سکوت کند) همچنین فرموده­ی ایشان صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «من حلف بغیر الله فقد کفر أو أشرک»[۲](کسی که به غیر از الله قسم بخورد مرتکب کفر یا شرک شده است).

قطعا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم راضی نمی­شود که امتش در او غلو کنند تا جاییکه همان­طور که به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ قسم می­خورند به او نیز قسم بخورند بلکه هر کسی به پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم قسم بخورد در حالیکه اعتقاد داشته باشد که برای پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نصیبی از ربوبیت، تصرف در کون و مالک نفع و ضرر است این شخص مشرک به شر ک اکبر و از دین خارج شده است؛ زیرا پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم برای هیچ کسی مالک نفع و ضرر نیست همان­طور که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ به او امر می­کند: { قُلْ إِنِّي لَا أَمْلِكُ لَكُمْ ضَرًّا وَلَا رَشَدًا * قُلْ إِنِّي لَن يُجِيرَنِي مِنَ اللَّهِ أَحَدٌ وَلَنْ أَجِدَ مِن دُونِهِ مُلْتَحَدًا }[جن: ۲۱-۲۲](بگو: بی‌گمان من نمی‌توانم به شما زیانی برسانم و نه خیر و سودی برسانم * (ای پیامبر!) بگو: «هیچکس مرا از (کیفر) الله پناه نخواهد داد و غیر از او هرگز پشت و پناهی نخواهم یافت) و همان­طور که برای دیگران مالک نیست برای نیز مالک نیست چنانچه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می­فرماید: {قُل لَّا أَقُولُ لَكُمْ عِندِي خَزَائِنُ اللَّهِ وَلَا أَعْلَمُ الْغَيْبَ وَلَا أَقُولُ لَكُمْ إِنِّي مَلَكٌ}[انعام: ۵۰](بگو: من نمی­گویم خزاین الله نزد من است و غیب نمی­دانم و به شما نمی­گویم من فرشته هستم)، {قُل لَّا أَمْلِكُ لِنَفْسِي نَفْعًا وَلَا ضَرًّا إِلَّا مَا شَاءَ اللَّهُ ۚ وَلَوْ كُنتُ أَعْلَمُ الْغَيْبَ لَاسْتَكْثَرْتُ مِنَ الْخَيْرِ وَمَا مَسَّنِيَ السُّوءُ ۚ إِنْ أَنَا إِلَّا نَذِيرٌ وَبَشِيرٌ لِّقَوْمٍ يُؤْمِنُونَ}[اعراف: ۱۸۸]( بگو: من مالک سود وزیان خویشتن نیستم مگر آنچه را الله بخواهد واگر غیب می­دانستم خیر (وسود) بسیاری (برای خود) فراهم می­ساختم وهیج بدی (وزیانی) به من نمی رسید من (کسی) نیستم جز بیم دهنده وبشارت دهنده­ای برای گروهی که ایمان دارند).

کسی که می­خواهد پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم را تعظیم کند او را با آنچه به آن راهنمایی نموده تعظیم کند و این به وسیله­ی تعظیم سنتش و تبعیت در ظاهر و باطن از ایشان همچنین محبت او بیشتر از خود، فرزند، پدر و مادر و همه­ی مردم است.

اما اینکه این امام دست راستش را بر دست چپ قرار نمی­دهد در این کار با سنت مخالفت نموده است زیرا سنت ثابت از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم این است که ایشان دست راست را بر دست چپ قرار می­دادند همان­طور که در صحیح بخاری از حدیث سهل بن سعد رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ ثابت است که می­گوید: «کان الناس یؤمرون أن یضع الرجل یده الیمنی علی ذراعه الیسری فی الصلاة»[۳](مردم امر می­شدند که شخص دست راستش را بر ساق دستش چپش در نماز قرار دهد) لذا برای انسان مشروع است که در حالت قیام قبل و بعد از رکوع دست راست را بر دست چپش قرار دهد و بهترین محل برای قرار دادن دو دست سینه است این بهترین روایت از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است که دو دست بر روی سینه باشد.

اما اینکه دستانش را هنگام رکوع بالا نمی­برد خلاف سنت است زیرا در  صحیح بخاری و صحیح مسلم از ابن عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا وارد شده که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «کان یرفع یدیه إذا کبر للصلاة، و إذا کبر للرکوع، و إذا رفع رأسه من الرکوع»[۴](هنگامی که برای نماز، رکوع و بالا آمدن از رکوع تکبیر می­گفت دستانش را بالا می­برد) همچنین از او به صحت رسیده که هنگامی که از تشهد اول بالا می­آمد دستانش را بالا می­برد لذا رویگردانی از سنت رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به خاطر قول دیگران هر کسی که باشد شایسته نیست.

اما اینکه بعد از نماز دعای دسته جمعی می­خواند از جمله بدعت­هایی است که نه از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم و نه از صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم وارد نشده است  و برای نمازگزاران مشروع است که بعد از نماز هر کدام به تنهایی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را ذکر کنند همان­طور که از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد شده و اینکه به صورت جهری باشد چنانچه در صحیح بخاری از حدیث ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا آمده: «کان رفع الصوت بالذکر حین ینصرف الناس من المکتوبة علی عهد النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم »[۵](بالا بردن صدا هنگامی که مردم از نماز فرض فارغ می­شدند در عهد پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بود).

[۱] بخاری: کتاب الشهادات، باب کیف یستحلف، شماره­ی (۲۶۷۹)، و مسلم: کتاب الإیمان، باب النهی عن الحلف بغیر الله، شماره­ی (۱۶۴۶).

[۲] أحمد: (۲/۱۲۵)، أبوداود: کتاب الأیمان و النذور، باب فی الکراهیة الحلف بالآباء، شماره­ی (۳۲۵۱)، ترمذی: کتاب النذور و الأیمان، باب ما جاء فی کراهیة الحلف بغیر الله، شماره­ی (۱۵۳۵).

[۳] تخریج آن گذشت.

[۴] أحمد: (۵/۵۳) ، أبوداود: کتاب الصلاة، باب من ذکر أنه یرفع یدیه إذا قام من الثنتین، شماره­ی (۷۴۵)، والنسائی، والنسائی، کتاب الإفتتاح، رفع الیدین للرکوع حذاء فروع الأذنین، شماره­ی (۱۰۲۴).

[۵] تخریج آن گذشت.