(۲۵۷۷) سوال: سنت‌‌های رواتب کدام است؟ آیا نماز جمعه سنت قبلیه دارد؟

جواب:

سنت‌‌های رواتب دوازده رکعت هستند: چهار رکعت قبل از ظهر با دوسلام، ‌ام المؤمنین عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا می‌‌گوید: «کان النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم لا یدع أربعا قبل الظهر»[۱](رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم چهار رکعت قبل از ظهر را رها نمی‌‌کردند) و دو رکعت بعد از ظهر، دو رکعت بعد از مغرب، دو رکعت بعد از عشا، دو رکعت قبل از نماز صبح، که این دوازده رکعت را هرکسی در  روز بخواند، الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برای او خانه‌‌ای را در بهشت بنا می‌‌کند.

و مؤکدترین این رواتب سنت قبل از نماز صبح است و دارای خصوصیاتی است که از دیگر سنت‌‌ها متمایز می‌‌شود:

اول: پر فضیلت‌‌ترین رواتب است.

دوم: پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن را نه در سفر و نه در غیر سفر ترک نکردند.

سوم: سنت است که سبک خوانده شود، تا جاییکه‌ام المؤمنین عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا گفتند: «حتی إنی أقول: أقرأ بأم القرآن»[۲](تا جاییکه می‌_‌گویم: فقط سوره‌‌ی فاتحه را می‌‌خواند).

چهارم: سنت است چیز مشخصی در آن خوانده شود: خواندن سوره‌‌ی کافرون به همراه سوره‌‌ی فاتحه در رکعت اول و خواندن سوره‌‌ی اخلاص به همرا سوره‌‌ی فاتحه در رکعت دوم. یا در رکعت اول: همراه با سوره‌‌ی فاتحه، آیه‌‌ی ۱۳۶ سوره‌‌ی بقره و در رکعت دوم همراه با سوره‌‌ی فاتحه آیه‌‌ی ۶۴ سوره‌‌ی آل عمران خوانده شود.

پنجم: از دنیا و آنچه در دنیا است بهتر است، همانطور که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود. لذا این سنت‌‌ها دوازده رکعت هستند.

اما جمعه بعد از آن راتبه وجود دارد و قبل از آن راتبه‌‌ای نیست، زیرا مردم می‌‌آیند و هر قدر که الله می‌‌خواهد نماز می‌‌خوانند و تا آمدن امام قرآن می‌‌خوانند، لذا قبل از آن راتبه‌‌ای وجود ندارد.

اما راتبه‌‌ای که بعد از آن است،  ابن عمر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا می‌‌گوید: پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «کان یصلی بعدها رکعتین فی بیته»[۳](بعد از نماز جمعه دو رکعت را در خانه می‌‌خواندند) و از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به صحت رسیده که فرمود: «إذا صلی أحدکم الجمعة، فلیصل بعدها أربعا»[۴](هرگاه یکی از شما نماز جمعه را خواند، بعد از آن چهار رکعت بخواند) برخی از علما می‌‌گویند: قول بر فعل مقدم است، لذا راتبه‌‌ی جمعه چهار رکعت است.

برخی نیز می‌‌گویند: اگر در مسجد خواند، چهار رکعت است و اگر در خانه خواند، دو رکعت است. و قولی را حمل کردند بر زمانی که در مسجد باشند و قول دیگر را بر زمانی که در خانه باشد.

برخی می‌‌گویند: هم به قول و هم به فعل عمل می‌‌کنیم و می‌‌گوییم: شش رکعت می‌‌خواند.

قول نزدیکتر نزد من -الله اعلم- قول دوم است، و آن اینکه اگر در مسجد خواند چهار رکعت و اگر در خانه خواند، دو رکعت است و اگر چه در خانه چهار رکعت خواند و گفت که این کار را برای اجرای دستور پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم انجام می‌‌دهم. لذا هرکس که چهار رکعت را بخواند، دو رکعت را نیز ضرورتا خوانده است.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] بخاری: کتاب الجمعة، باب الصلاة بعد الجمعة وقبلها، شماره­ی (۹۳۷)، و مسلم: کتاب صلاة المسافرین و قصرها، باب الصلاة بعد الجمعة، شماره­ی(۸۸۲).

[۴] مسلم: کتاب صلاة المسافرین و قصرها، باب فضل السنن الراتبة قبل الفرائض وبعدهن، و بیان عددهن، شماره­ی (۷۲۸).