(۱۶۴۰) سوال: اگر در حین ادای نماز عید، وضویم باطل شد و زمان اندک بود و آبی نیز در آن مسجد نیافتم، آیا جایز است که تیمم کنم؟

جواب:

جمهور علما بر این نظر هستند که تيمم در این حالت، جایز نیست زیرا یکی از شروط تيمم، عدم وجود آب می‌باشد؛ اما شخص در این صورت مسئله، چنین نیست که آب نداشته باشد لذا به وی می‌گوییم: وضو بگیر سپس برای شرکت در نماز عید، حاضر شو؛ در این صورت اگر نماز را دریافتی خوب است اما اگر نماز را از دست دادی، این نماز را از روی عذر ترک کرده‌ای.

سؤال: شيخ بزرگوار! اگر مطمئن باشد که به خاطر دور بودن مسجد یا منزل و یا مکان وجود آب، به نماز نخواهد رسید و فقط در انتهای صف‌ها به شنیدن خطبه مشغول خواهد شد چگونه است؟

جواب: ایرادی ندارد و گناهی بر او نیست؛ اما از سخن شما چنان فهمیده می‌شود که نماز عید، سنت است؛ در حالی ‌که در حقیقت، سنت نیست بلکه فرض یا واجب می‌باشد زیرا قول صحیح از اقوال علما این است که این نماز، فرض عین است و بر تک تک افراد، واجب می‌باشد. بر مسلمان واجب است که نماز عید بخواند و فقط در صورت داشتن عذر، در این نماز شرکت نکند؛ زیرا: «النبي صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم كَانَ يُخْرِجُ العَوَائِقَ وَذَوَاتِ الْخُدُورِ، أَوِ العَوَاتِقَ ذَوَاتِ الْخُدُورِ، وَالْحَيَّضَ، لْيَشْهَدْنَ الْخَيْرَ، وَدَعْوَةَ الْمُؤْمِنِينَ، وَيَعْتَزِلُ الحَيَّضُ الْمُصَلَّى»[۱] : (رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به زنان، دختران نوجوان و زنانی که در حالت حیض هستند دستور می‌داد که حضور یابند تا در این خیر و دعای مسلمانان حضور داشته باشند و زنانی که در حالت حیض هستند باید از مصلی، کناره بگیرند). چیزی که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به آن دستور دهد، اصل بر واجب بودن آن است و شيخ الإسلام ابن تيميه رَحِمَهُ‌الله نیز همین دیدگاه را برگزیده و ترجیح می‌دهد؛ این دیدگاه با این فرموده‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به بادیه‌نشین که نمازهای پنجگانه را به او آموخت تعارض و منافاتی ندارد که بادیه‌نشین گفت: آیا نماز دیگری هم بر من واجب است؟ ایشان فرمود: «لا، إلا أن تَطَّوَعَ»[۲] : (خیر، مگر این که نماز نفل بخوانی) زیرا نماز عید از جمله نمازهای واجب به شمار می‌رود که در شمار نمازهای روزانه قرار نمی‌گیرند و وجوب آن عارض است اما نمازهای روزانه همان پنج وعده نماز هستند که اضافه کردن نماز دیگری به آن جایز نیست اما برخی از نمازهایی که عارضی و دارای سبب هستند واجب می‌باشد و جزو نمازهای پنج‌گانه نیز نیستند.

[۱] صحیح بخاری: كتاب الحيض، باب شهود الحائض العيدين ودعوة المسلمين ويعتزلن المحيض، شماره (۳۲۴). صحیح مسلم: كتاب صلاة العيدين، باب ذكر إباحة خروج النساء في العيدين…، شماره (۸۹۰).

[۲] صحیح بخاری: كتاب الإيمان، باب الزكاة من الإسلام، شماره (۴۶). صحیح مسلم: كتاب الإيمان، باب بيان الصلوات التي هي أحد أركان الإسلام، شماره (۱۱).