(۱۲۹۶) سوال: همکاری داریم که در هر زمینه‌ی کوچک و بزرگی به برادران فتوا می‌دهد. ما متوجهیم که فتوا دادن بدون علم، چه خطری دارد. از خطر این کار با ما سخن بگویید.

جواب:

کسی که در امور شرعی فتوا می‌دهد، در حقیقت دارد از جانب الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ سخن می‌گوید. پس برای هیچ کس جایز نیست بدون علم، فتوا دهد. چرا که این کار یکی از گناهان کبیره است. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {قُلْ إِنَّمَا حَرَّمَ رَبِّيَ الْفَوَاحِشَ مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَمَا بَطَنَ وَالْإِثْمَ وَالْبَغْيَ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَأَنْ تُشْرِكُوا بِاللَّهِ مَا لَمْ يُنَزِّلْ بِهِ سُلْطَانًا وَأَنْ تَقُولُوا عَلَى اللَّهِ مَا لَا تَعْلَمُونَ} [أعراف: ۳۳]. (بگو همانا پروردگارم، کارهای زشت را، چه آشکار و چه پنهان، حرام کرده. همچنین گناه و ظلم ناحق را و اینکه با الله چیزی را شریک قرار دهید که برایش دلیلی نازل نفرموده و اینکه چیزی را که نمی‌دانید به الله نسبت دهید).

نیز به دلیل اینکه الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا} [إسراء: ۳۶]. (و آنچه را که به آن علم نداری دنبال نکن، زیرا گوش و چشم و دل همه مورد سوال قرار خواهند گرفت). نیز می‌فرماید: {وَلَا تَقُولُوا لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هَذَا حَلَالٌ وَهَذَا حَرَامٌ لِتَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَ*مَتَاعٌ قَلِيلٌ وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ} [نحل: ۱۱۶-۱۱۷]. (و براى آنچه زبان شما به دروغ مى‌پردازد مگوييد اين حلال است و آن حرام تا بر الله دروغ بنديد زيرا كسانى كه بر الله دروغ مى‏بندند رستگار نمى‏شوند. کالایی ناچیز، ولی عذابی بزرگ برای آنهاست).

هر کس بدون علم فتوا دهد، خود را در تشریع احکام، شریک الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ قرار داده است. نصیحتم به این شخص که خود را در هر کوچک و بزرگی مفتی قرار می‌دهد این است که توبه نماید. همچنین فقط در مورد آنچه که نسبت به آن علم دارد و می‌داند که جزء شریعت است، یا ظن غالبش بعد از تلاش زیاد، دال بر شرعی بودنش بود، فتوا دهد.

بعضی‌ها فتوا را به عنوان حرفه قرار داده‌اند تا با آن بر کسانی که از آنها سوال می‌کنند، سوار شوند و تظاهر به عالم بودن کنند. این اشتباه است و سفاهت عقلی و گمراهی دینی به شمار می‌رود. الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در کتابش می‌فرماید: {يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَالَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجَاتٍ} [مجادله: ۱۱]. (الله درجات کسانی از شما را که ایمان آوردند، بالا برده و کسانی که علم دارند، دارای مراتب و درجاتی هستند). اما نفرمود: کسانی که فتوا می‌دهند، دارای درجات هستند.

پس باید انسان قدر و جایگاه خود را بشناسد و هر کاری را به اهل آن بسپارد. همچنین از شر شیطان به الله پناه ببرد و به یاد آورد که چه وعیدی برای کسانی که بدون علم، چیزی را به الله نسبت می‌دهند، وجود دارد.

***