(۱۲۳۱) سوال: حدیثی از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم شنیدم که می‌گوید: «تو و مالت به پدرت تعلق دارید».^[۱] همچنین شنیدم که در این حدیث، ضعف وجود دارد. این تا چه حد صحت دارد جناب شیخ؟

جواب:

این حدیث صحیح است و ضعیف نیست و بنابراین حجت است. انسان و آنچه دارد به پدرش تعلق دارد. معنای این سخن این است که وقتی انسان مالی دارد، پدرش می‌تواند از آن استفاده کند و هر چه بخواهد از آن بردارد. ولی این کار شروطی هم دارد:

شرط اول: برداشتن آن مال، ضرری برای پسر نداشته باشد. اگر برای پسر ضرر داشته باشد – به عنوان مثال لباسی را بردارد که پسر با آن، خود را از سرما حفظ می‌کند، یا غذایش را بردارد که برای رفع گرسنگی، فقط همان را دارد – در این صورت برای پدر جایز نیست که آن مال را بردارد.

شرط دوم: حاجت و نیاز پسر به آن وابسته نباشد. مثلا اگر پسر کنیزی دارد که خیلی از آن خوشش می‌آید، برای پدر جایز نیست که آن را بردارد. چون حاجت پسرش وابسته به آن است. همچنین اگر مثلا پسر ماشینی داشته باشد که از آن برای رفت و آمدش استفاده می‌کند و پولی هم ندارد که یکی دیگر برای خودش بخرد، در این صورت پدر حق ندارد آن را از پسرش بگیرد.

شرط سوم: این طور نباشد که مال را از یک پسر بگیرد که آن را به پسر دیگر بدهد؛ چون با این کارش بین پسرانش دشمنی می‌اندازد. نیز این کار نشان می‌دهد که بچه‌ای را بر بچه‌ی دیگرش ترجیح می‌دهد. البته این در صورتی است که آن پسر، محتاج نباشد. ولی اگر یکی از پسرانش محتاج بود و بقیه محتاج نبودند و او به آن پسرش چیزی بخشید، نشان‌گر ترجیح دادن او بر بقیه نیست، بلکه بر پدر واجب است که به او کمک کند.

به هر حال این حدیث حجت است و علما آن را قبول دارند و به آن احتجاج می‌کنند. ولی عمل به آن مشروط به چیزهایی است که گفتیم. یعنی پدر حق ندارند از مال پسرش چیزی بردارد که برداشتنش به پسر ضرر می‌رساند. همچنین نباید از مال پسرش آن چیزی را بردارد که خود پسر به آن محتاج است. دیگر اینکه نباید از مال پسرش چیزی بردارد که به پسر دیگرش بدهد. والله اعلم.

***

[۱] سنن أبوداود: کتاب الإجارة، باب الرجل یأکل من مال ولده، حدیث شماره (۳۵۳۰). سنن ابن ماجه: کتاب التجارات، باب ما للرجل من مال ولده، حدیث شماره (۲۲۹۲)، با این لفظ: «أَنْتَ وَمَالُكَ لِأَبِيكَ».