(۱۰۷۰) سوال: پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «وقتی فرزند آدم بمیرد عملش قطع می‌شود مگر در سه چیز: صدقه‌ی جاریه یا علمی که به دیگران نفع برساند یا فرزند صالحی که برای او دعا کند».[۱] آیا علوم دنیوی مثل فیزیک و شیمی و ریاضیات نیز شامل آن می‌شود یا منظور فقط علم شرعی است؟

جواب:

هر علمی که انسان بداند و به دیگران یاد دهد، پاداش دارد. کسانی که یاد می‌گیرند نیز ثواب دارند و اگر به آنها ثواب برسد، به معلمین آنها نیز بعد از مرگشان ثواب می‌رسد. اما علمی که در یادگیری آن ثوابی وجود ندارد، اصلا هیچ ثوابی ندارد که بگوییم ثوابش ادامه دار است. مثلا انسان با یادگیری علم تفسیر و توحید و فقه و اصول فقه و عربی، ثواب می‌برد. حال اگر آن را به دیگری بیاموزد، یادگیرنده نیز ثواب می‌برد و به واسطه‌ی آن، معلم نیز ثواب می‌برد.

***

[۱] صحیح مسلم: کتاب الوصیة، باب ما یلحق الإنسان من الثواب بعد وفاته. حدیث شماره: (۱۶۳۱). از ابوهریره رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «إِذَا مَاتَ ابنُ آدَم انْقَطَعَ عنْه عَمَلُهُ إِلَّا مِن ثَلَاثَةٍ: مِن صَدَقَةٍ جَارِيَةٍ، أَوْ عِلْمٍ يُنْتَفَعُ بِهِ، أَوْ وَلَدٍ صَالِحٍ يَدْعُو له».