(۱۱۳۵) سوال: معنای این فرموده‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم چیست: «در بهشت درختی است که شخص سواره صد سال زیر سایه‌ی آن راه می‌رود». در روایتی اضافه شده: «باز هم به پایانش نمی‌رسد»؟[۱]
جواب:
در این حدیث، رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به مثالی از نعمت‌های موجود در بهشت اشاره می‌کنند که در بهشت درختی وجود دارد که شخص سواره صد سال در سایه‌ی آن حرکت می‌کند و باز هم به آخر آن نمی‌رسد. این دلیل بر دراز بودن این درخت است و اینکه در بهشت درختانی هستند که عقل نمی‌تواند آن را تصور کند. این مضمون فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است که: {فَلَا تَعْلَمُ نَفْسٌ مَا أُخْفِيَ لَهُمْ مِنْ قُرَّةِ أَعْيُنٍ جَزَاءً بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ} [سجده: ۱۷]. (هیچ کس نمی‌داند چه چشم روشنی‌ای برای آنان تدارک دیده شده، پاداش اعمالی که انجام داده‌اند). نیز مضمون فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در حدیث قدسی است که می‌فرماید: «برای بندگان صالحم چیزهایی آماده کرده‌ام که هیچ چشمی ندیده و هیچ گوشی نشنیده و به قلب هیچ کس تا به حال خطور نکرده است».[۲]
هر چیزی از نعمت‌های بهشتی مثل میوه و گوشت و آب و عسل و شیر و خمر و همسر و غیره که ذکر شده‌اند، مثل آن چیزهایی که در دنیاست، نیستند. بلکه تشابهشان فقط در اسم است. چنان که ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا می‌گوید: «در بهشت هیچ چیزی از آنچه در دنیاست وجود ندارد به جز اسم‌هایشان».[۳]
اما خودِ آن چیزها و حقیقت آنها چیزی نیست که بشود در دنیا آن را فهمید. هر نعمتی که در قلبت خطور کند، نعمت‌های بهشتی از آن بزرگ‌تر و بهتر و کامل‌تر هستند. در این مورد، همان فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ کفایت می‌کند که فرمود: {بَلْ تُؤْثِرُونَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا * وَالْآخِرَةُ خَيْرٌ وَأَبْقَى} [اعلی: ۱۶-۱۷]. (همانا شما زندگی دنیا را بر می‌گزینید، در حالا که آخرت بهتر و باقیست).
***
[۱] صحیح بخاری: کتاب الرقاق، باب صفة الجنة و النار، حدیث شماره (۶۱۸۶). صحیح مسلم: کتاب الجنة و صفة نعیمها و أهلها، باب إن فی الجنة شجرة یسیر الراکب فی ظلها مائة عام لا یقطعها، حدیث شماره (۲۸۲۷). از ابوهریره رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «إِنَّ فِي الْجَنَّةِ شجرة، يَسِيرُ الرَّاكِبُ فِي ظِلِّهَا مِائَةَ عَامٍ، لَا يقطعها».
[۲] صحیح بخاری: کتاب بدء الخلق، باب ما جاء فی صفة الجنة و أنها مخلوقة، حدیث شماره (۳۰۷۲). صحیح مسلم: کتاب الجنة و صفة نعیمه و أهلها، حدیث شماره (۲۸۲۴). از ابوهریره رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «قَالَ اللَّهُ تعالى: أَعْدَدْتُ لِعِبَادِي الصَّالِحِينَ، مَا لَا عَيْنٌ رَأَتْ، وَلَا أُذُنٌ سَمِعَتْ، وَلَا خَطَرَ عَلَى قَلْبِ بشر».
[۳] روایت ابو نُعَیم در «صفة الجنة»، (ج۲، ص۲۱). ضیاء مقدسی در «الأحادیث المختارة»، (ج۱۰، ص۱۶، شماره ۶). هر دو به صورت موقوف از ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا روایت کرده‌اند: «ليسَ في الجنَّةِ شيءٌ مِمَّا في الدُّنيا إلَّا الأسماءُ».