(۹۲۲) سوال: چرا سوره‌ی توبه مانند دیگر سوره‌های قرآن با بسم الله الرحمن الرحیم شروع نشده است؟ نیز تفسیر این آیه چیست؟ {بَرَاءَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ} [توبه: ١]: (بیزاری از سوی الله و پیامبرش، به کسانی از مشرکان است که (با آنها) پیمان بسته‌اید).

جواب:

این سوره با بسم الله الرحمن الرحیم شروع نشده زیرا از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت نیست. در حالی که اگر از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت بود، الان وجود داشت. در روایت هست که برای صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم اشکال ایجاد شد که آیا این سوره ادامه‌ی سوره‌ی انفال است، یا خود سوره‌ای مستقل است؟ چون از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت نیست که بین این دو سوره، بسمله قرار داده باشد. به همین خاطر صحابه میان این دو سوره فاصله انداختند و هر کدام را با اسم خودش نوشتند. بینشان نیز بسم الله الرحمن الرحیم قرار ندادند. این کاری حکیمانه بود. زیرا اگر بسم الله الرحمن الرحیم را می‌نوشتند واضح بود و اگر صحابه یقین داشتند این دو سوره، یکی هستند، بین آن دو فاصله قرار نمی‌دادند. گویا نظرشان بر این بوده که بین این دو سوره فاصله بگذارند و بسم الله الرحمن الرحیم را ننویسند.

اما معنای آیه: {بَرَاءَةٌ مِنَ اللَّهِ وَرَسُولِهِ إِلَى الَّذِينَ عَاهَدْتُمْ مِنَ الْمُشْرِكِينَ}. منظور مشرکینی است که بین آنها و پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم پیمانی مبنی بر این که با آنها جنگ نشود. در اینجا می‌گوید که این پیمان ملغی است. به همین خاطر در ادامه آمده: {فَسِيحُوا فِي الْأَرْضِ أَرْبَعَةَ أَشْهُرٍ} [توبه: ٢]: (پس چهار ماه تا انتهای کامل این پیمان مهلت دارید). این در صورتی است که بین مسلمانان و مشرکین بنا بر نیاز، پیمانی وجود داشته باشد. در چنین حالتی بر مسلمانان واجب است که به مقتضای این پیمان عمل کرده و متعرض کفار نشوند.

***