(۴۹) سوال: حقیقت توکل بر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ چگونه است؟ لطفا پاسخ دهید.

جواب:

شیخ ابن عثیمین رَحِمَهُ‌الله  جواب دادند:

حقیقت توکل بر الله  سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ چنین است که کارهایت را به او بسپاری همان‌ گونه که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از مؤمنِ قوم فرعون حکایت نموده و می‌فرماید: {فَسَتَذكُرُونَ مَاۤ أَقُولُ لَكُم وَأُفَوِّضُ أَمرِیۤ إِلَى ٱللَّه} [غافر ۴۴] (به زودی آنچه به شما می‌گویم را به یاد خواهید آورد، من کار خود را به الله می‌سپارم) بنابراین، این که انسان کارش را به الله بسپارد و در اعتماد بر وی در جلب منفعت و دفع ضرر صادق باشد، به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و وعده‌اش اعتماد داشته باشد و اسباب شرعی و حسّی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بدان امر نموده را انجام دهد همان توکل است.

هرگاه این‌ گونه به پروردگارت اعتماد کنی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ تو را کفایت می‌کند زیرا فرموده است: {وَمَن یَتَوَكَّل عَلَى ٱللَّهِ فَهُوَ حَسبُهُۥۚ} [الطلاق ۳] (هرکس بر الله توکل کند الله برایش کافی است)

ما نیز به توکل بر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ یا به آنچه در برگیرنده‌ی آن است در هر نماز اقرار می‌کنیم و می‌گوییم: {إِیَّاكَ نَعبُدُ وَإِیَّاكَ نَستَعِینُ} [الفاتحة ۵] : (تنها تو را می‌پرستیم و تنها از تو یاری می‌جوییم) لازمه‌ی استعانت نیز سپردن کارها به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است که ما هیچ‌ گونه قدرتی در تغییر اشیاء، قوت و قدرتی مگر به یاری الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نداریم اما ناگزیر به انجام اسبابی هستیم که انسان را به مقصود می‌رساند و فرقی ندارد که این اسباب، شرعی یا حسّی باشد.

لذا هر کس بگوید: من در فرزند آوری به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ اعتماد کرده و بر او توکل می‌نمایم اما ازدواج نکند در توکل‌ کردنش دروغ‌گو است بلکه باید ازدواج کند که ازدواج، همان وسیله‌ی شرعی برای فرزند آوری است.

همچنین هر کس بگوید: به الله اعتماد می‌نمایم سپس خودش را در آتش بیفکند یا در حالی ‌که شنا کردن نمی‌داند خود را به دریا اندازد، می‌گوییم: دروغ‌گو هستی؛ بلکه لازم است اسباب حفظ کننده از آتش یا غرق شدن را انجام دهی.

بدین خاطر است که سرور متوکلین محمد صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم اسباب حسی را همراه با توکلش بر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ انجام می‌داد لذا در جنگ، زره می‌پوشید که زره عبارت از لباسی آهنین است که از انسان در مقابل تیرها و نیزه‌ها حفاظت می‌کند. چه ‌بسا برای مراقبت بیشتر، دو زره می‌پوشید همان ‌گونه که در جنگ احد، چنین نمود؛ لذا حتما باید اسباب سودمند را انجام داد، فرقی ندارد این اسباب، شرعی یا تکوینی حسی باشد تا این ‌که مقصودت از اعتماد کردن به الله متعال حاصل شود.

***