(۵۱) انواع دعا

(۵۱) سوال: اهل علم می‌گویند: دعا دو نوع است: دعای عبادت و دعای درخواست و مسألت؛ منظور از هر کدام چیست؟

جواب:

شیخ ابن عثیمین رَحِمَهُ‌الله جواب دادند:

مقصود علماء رَحِمَهُمُ‌الله از تقسیم دعا به دو قسمت: دعای مسألت و دعای عبادت؛ همان چیزی است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَقَالَ رَبُّكُمُ ٱدعُونِیۤ أَستَجِب لَكُم إِنَّ ٱلَّذِینَ یَستَكبِرُونَ عَن عِبَادَتِی سَیَدخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِینَ} [غافر ۶۰] : (پروردگار شما فرمود: «مرا بخوانید، تا (دعای) شما را اجابت کنم همانا کسانی‌ که از عبادت من سرکشی می‌کنند، به زودی با خواری به جهنم وارد می‌شوند») . دعای مسألت این است که نیازهایت را از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ درخواست کنی بدین صورت که بگویی: پروردگارا! مرا بیامرز، مرا مورد رحمت خویش قرار ده، به من روزی ده، مرا عافیت ده، مرا کفایت کن و از این‌گونه دعاها.

دعای عبادت نیز این‌گونه است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را با آنچه مشروع نموده عبادت کنی؛ نماز بخوانی، زکات پرداخت کنی، روزه بگیری، حج را ادا کرده و به انجام نیکی‌ها بپردازی زیرا کسی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را عبادت می‌کند قصدی جز رضایت و ثواب الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ ندارد لذا وی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را با زبان حال – نه با زبان مقال – دعا می‌کند، اضافه بر این ‌که بعضی از عباداتی که انجام می‌دهد دعای مسألت را نیز در بر می‌گیرد مانند نماز که نمازگزار در نمازش می‌گوید: {ٱهدِنَا ٱلصِّرَ ٰ⁠طَ ٱلمُستَقِیمَ} [الفاتحة ۶] : (ما را به راه راست هدایت کن) که این دعای مسألت است، همچنین می‌گوید: (ربّ اغفر لي) که این دعای مسألت است، همچنین می‌گوید: (السلام علیك أيها النبي، السلام علينا و على عباد الله الصالحين، اللهم صل على محمد، اللهم بارك على محمد، أعوذ بالله من عذاب جهنم) همه‌ی این‌ها دعای مسألت است.

بنابراین فرق بین این دو این است که: دعای مسألت این ‌گونه است که مستقیما چیزی را از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ درخواست کند – فرقی ندارد چیزی درحواست کند یا نجات از چیزی را بخواهد – .

دعای عبادت نیز این ‌گونه است که: الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را با آنچه مشروع نموده از روی امید به ثواب و ترس از عقوبت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ عبادت کند. این معنای تقسیم اهل علم رَحِمَهُمُ‌الله است.

همچنین دانستیم که خودِ دعا، عبادت است همان ‌طور که آیه‌ای که تلاوت نمودم بر آن دلالت دارد که همان فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ: {وَقَالَ رَبُّكُمُ ٱدعُونِیۤ أَستَجِب لَكُم إِنَّ ٱلَّذِینَ یَستَكبِرُونَ عَن عِبَادَتِی سَیَدخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِینَ} [غافر ۶۰] ( پروردگار شما فرمود: «مرا بخوانید، تا (دعای) شما را اجابت کنم همانا کسانی ‌که از عبادت من سرکشی می‌کنند، به زودی با خواری به جهنم وارد می‌شوند») است. این ‌که نگفت (عن دعائي) دلالت می‌دهد که دعا عبادت است.

همچنین الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {وَلِلَّهِ ٱلأَسمَاۤءُ ٱلحُسنَىٰ فَٱدعُوهُ بِهَا} [الأعراف ۱۸۰] (الله دارای نیکوترین نام‌ها است، پس او را به آن نام‌ها بخوانید) دعا کردن الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ با نام نیکش نیز در برگیرنده‌ی درخواست از او با همین نام‌ها است مثل: (یا غفور اغفر لي، يا رحيم ارحمني) و همچنین در برگیرنده‌ی عبادت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ با مقتضای آن است لذا هرگاه بدانیم الله، غفور و آمرزنده است اعمالی انجام می‌دهیم که سبب مغفرت باشد، همچنین هرگاه بدانیم الله، رحیم است اعمالی انجام می‌دهیم که سبب رحمت باشد و همچنین هرگاه بدانیم الله، رزاق است اعمالی انجام می‌دهیم که سبب رزق و روزی باشد، و همه‌ی صفات این ‌گونه است.

***

تعداد بازدید: 49

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

هذا سؤال بعث به كل من حضرموت قال أهل العلم: إن الدعاء ينقسم إلى قسمين: دعاء عبادة ودعاء مسألة، ماذا يُقصد بكل منهما؟

فأجاب -رحمه الله تعالى -: يريد العلماء -رحمهم الله – بتقسيم الدعاء إلى قسمين: دعاء مسألة ودعاء عبادة، ما ذكره الله -تعالى- في قوله: ﴿وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ﴾ [غافر: ٦٠] فدعاء المسألة: أن تسأل الله -تعالى- حاجاتك، بأن تقول: رب اغفر لي وارحمني وارزقني، وعافني، واجبرني، وما أشبه ذلك.

و دعاء العبادة: أن تتعبد الله -تبارك وتعالى- بما شرع، تصلى، وتزكي، وتصوم، وتحج، وتفعل الخير، لأن هذا الذي يتعبد الله ما قصد إلا رضوان الله وثوابه، فهو داع الله -تعالى- بلسان الحال له لا بلسان المقال، على أن بعض هذه العبادات التي يتعبد بها تتضمن دعاء المسألة، كالصلاة مثلا، ففي الصلاة يقول المصلى: ﴿اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ﴾ [الفاتحة: ٦] وهذا دعاء مسألة، ويقول: رب اغفر لي، وهذا دعاء مسألة، ويقول: السلام عليك أيها النبي، السلام علينا وعلى عباد الله الصالحين، اللهم صل على محمد، اللهم بارك على محمد ، أعوذ بالله من عذاب جهنم، وهذا كله دعاء مسألة.

فالفرق بينهما إذا: أن دعاء المسألة أن يسأل الله -تعالى- شيئًا مباشرة سواء سأله حصول مطلوب أو سأله النجاة من مرهوب.

و دعاء العبادة: أن يتعبد الله -تعالى- بما شرع، رجاء ثوابه -سجل وعلا-، وخوفًا من عقابه هذا هو معنى تقسيم أهل العلم – رحمهم الله-.

وقد علمنا أن الدعاء نفسه عبادة، كما تدل عليه الآية التي تلوتها، وهي قوله – تعالى -: ﴿وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ﴾ [غافر: ٦٠] ولم يقل: عن دعائي، وهذا يدل على أن الدعاء عبادة.

وقال الله – تعالى -: ﴿وَلِلَّهِ الْأَسْمَاءُ الْحُسْنَى فَادْعُوهُ بِهَا﴾ [الأعراف: ۱۸۰] ودعاء الله -تعالى- بأسمائه الحسنى يتضمن سؤاله بها، مثل: يا غفور اغفر لي، يا رحيم ارحمني ويتضمن التعبد الله -تعالى- بمقتضاه، فإذا علمنا أنه غفور عملنا ما يكون سببًا للمغفرة، وإذا عَلِمْنَا أنه رحيم عملنا ما يكون سببًا للرحمة، وإذا علمنا أنه رزاق عملنا ما يكون سببًا للرزق، وهلم جرا.