۹۵ – از شیخ رَحِمَهُالله در مورد این عبارات سوال شد: «زمانه تاریک است»، یا «زمانه غدار است»، یا «افسوس از زمانی که تو را در آن دیدم».
جواب دادند: این عباراتی که در سوال ذکر شد، بر دو وجه اتفاق میافتند:
وجه اول: سبّ و قدح در زمانه باشد. این حرام است و جایز نیست. زیرا هر چیزی که در زمان اتفاق میافتد، از طرف الله عز و جل است. بنا بر این هر کس آن را دشنام دهد، در واقع الله را دشنام داده است، و به همین خاطر، الله تعالی در حدیث قدسی میفرماید: «فرزند آدم مرا آزار میدهد؛ زمانه را دشنام میدهد در حالی که من زمانهام. همه چیز به دست من است. شب و روز را میچرخانم».
وجه دوم: این عبارات را بر سبیل إخبار بر زبان آورد. این اشکالی ندارد، و این فرمودهی الله تعالی در مورد لوط نیز از این نمونه است: {وَقَالَ هَذَا يَوْمٌ عَصِيبٌ}[۱]، یعنی: {و گفت: این روز، روزی بسیار سخت است}، یعنی: شدید است، و همه میگویند: امروز روز سختی است، و این روز، روزی است که چنین و چنان چیز در آن است، و چیزی در آن نیست.
اما گفتن: «زمانه غدار است»، سبّ است. زیرا غدر صفت ذمّ است و گفتنش جایز نیست.
همچنین گفتن: «افسوس از زمانی که تو را در آن دیدم»، اگر منظورش این باشد که: افسوس بر من، این اشکالی ندارد، و سبّ و دشنام دادن به زمانه نیست. اما اگر منظورش زمانه و روز باشد، این سبّ است و جایز نیست.
[۱] – سوره هود، آیه «۷۷».