۶۱ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله در مورد معنای معیّت «همراهی» در این آیه سوال شد: ﴿وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ﴾[۱]، یعنی: (و او با شماست هر جا که باشید)؟ و اینکه آیا این معیّت ذاتی است یا معیّت علم و احاطه است؟

جواب دادند: ما این را می‌دانیم که الله بالای هر چیزی است و بر عرش خود قرار گرفته – استوا کرده – است. وقتی این فرموده‌ی او تعالی را شنیدیم: {وَهُوَ مَعَكُمْ أَيْنَ مَا كُنْتُمْ}، یعنی: {و او با شماست هر جا که باشید}، امکان ندارد کسی آن را چنین بفهمد که او در زمین با ما همراه است. هیچ عاقلی چنین تصوری نمی‌کند چه برسد به مومن. اما او سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ با ما همراه است در حالی که بر بالای عرشش بر بالای آسمان‌هاست.

این چیز غریبی نیست. زیرا مخلوقاتی نیز هستند که در آسمانند و می‌گوییم: همراه ما هستند. شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله می‌گوید: عرب می‌گوید: ما هر چه می‌رویم، ماه نیز با ما می‌آید. با این حال، جایگاه ماه در آسمان است. الله نیز با مخلوقاتش است، در حالی که در آسمان است. و کسی که بگوید او سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در زمین و همراه با مخلوقات است، چنان که جهمی‌ها می‌گویند، معتقدم چنین شخصی کافر بوده و واجب است به سوی الله تعالی توبه کرده و جایگاه پروردگارش را بشناسد، و او را چنان که باید، تعظیم نماید، و بداند که کرسیّ او سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آسمان‌ها و زمین را در بر گرفته است. پس چگونه می‌شود که زمین، جایگاهی برای او باشد؟

در حدیث آمده است: «هفت آسمان و هفت زمین در مقابل کرسی الله، چیزی جز حلقه‌ای به شمار نمی‌آیند که در دشتی در زمین افتاده است»، و حلقه، چیز کوچکی است. این در حالی است که عرش و کرسی، هر دو مخلوق هستند. در این صورت، تصورت نسبت به الله تعالی چیست؟ چطور می‌شود گفت که زمین گنجایش الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را دارد، یا اینکه او در زمین است، در حالی که مخلوقاتی وجود دارند که به وسعت آسمان‌ها و زمین هستند؟ کسی در مورد الله عز و جل چنین سخنانی نمی‌گوید جز کسی که جایگاه الله را نشناخته و او را چنان که باید، تعظیم نمی‌نماید. بلکه پروردگار عز و جل بالای هر چیزی و مستوی بر عرشش بوده و به همه چیز آگاه است.

[۱] – سوره حدید، آیه «۴».