(۲۹۹۹) حکم قصر نماز در سفرهای هفتگی بیش از صد کیلومتر

(۲۹۹۹) سوال: ما معمولا هر هفته به مناطقی که بیش از صد کیلومتر فاصله دارد سفر می‌‌کنیم آیا در این حالت قصر نمودن نماز برای ما جایز است؟ آیا ادای نماز عشاء هنگامی که به خانه رسیدیم جایز است؟

جواب:

اگر کسی به این مسافت سفر نمود نمازش را قصر می‌‌کند به دلیل فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ}[نساء: ۱۰۱](و چون در زمین سفر کنید گناهی بر شما نیست که نماز را کوتاه (= قصر) کنید) مگر در صورتی که در شهر باشد که در این حالت بر او واجب است در نماز جماعت شرکت کند و هنگامی که در نماز جماعت شرکت کند نمازش را کامل می‌‌خواند زیرا هنگامی که مسافر به کسی که نماز را کامل می‌‌خواند اقتدا کند بر او لازم است نمازش را کامل کند و فرقی ندارد که این مسافر نماز را از او یا از آخر آن درک کند بنابراین هرگاه مسافر دو رکعت همراه امام را درک نمود بر او واجب است بعد از سلام امام دو رکعت بخواند به دلیل عموم فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «ما أدرکتم فصلوا، و ما فاتکم فأتموا»[۱](هر آنچه را درک نمودید بخوانید و آنچه از شما فوت شد را تکمیل کنید) و این شامل مسافر و مقیم می‌‌شود همچنین زیرا ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا سؤال شد که چرا مسافر همراه امام چهار رکعت و به تنهایی دو رکعت می‌‌خواند؟ گفت: این سنت است.

بنابراین می‌‌گوییم: هرگاه مسافر به شهری رسید که نماز جماعت در آن جا برپا می‌‌شود حضور در نماز جماعت بر او واجب است مگر اینکه در این کار سختی باشد به این صورت که مسجد دور باشد یا مکان مسجد نزد آن‌‌ها مشخص نباشد در این صورت به صورت جماعت نماز می‌‌خوانند.

گفتار سؤال کننده: آیا هرگاه به خانه‌‌اش رسید نماز می‌‌خواند؟ نمی‌‌دانم منظورش از این سؤال چیست؟ اگر قصدش این است که هرگاه به خانه‌‌اش رسید در حالی که نماز چهار رکعتی را نخواند بود آیا آن را به صورت قصر بخواند یا اینکه چهار رکعت بخواند؟

می‌‌گوییم: هرگاه انسان به شهرش رسید در حالی که نماز نخوانده بود بر او واجب است نمازش را کامل کند زیرا مسافرت تمام شده است مثال آن این است: شخص در مسافرت است و وقت نماز ظهر می‌‌شود لذا نت می‌_‌‌‌کند که جمع تأخیر بخواند لذا نماز ظهر تا زمانی که بعد از اذان نماز عصر به شهر می‌‌رسد به تأخیر می‌‌اندازد در این حالت بر او واجب است نماز ظهر و عصر را چهار رکعت بخواند زیرا مسافرت تمام شده و قصر فقط در هنگام مسافرت جایز است.

به همین دلیل قول راجح از اقوال اهل علم این است که هرگاه شخصی وقت بر او داخل شد در حالی که در شهرش بود سپس قبل از اینکه نماز بخواند برای مسافرت خارج شد آن را به صورت قصر می‌‌خواند به این معنا که اگر اذان ظهر داد در حالی که در شهرت بودی سپس قبل از اینکه نماز بخوانی مسافرت نمودی در این صورت دو رکعت می‌‌خوانی همچنین برعکس آن در صورتی که در هنگام سفر اذان ظهر گفته شد سپس به شهرت آمدی بر تو واجب است که چهار رکعت بخوانی زیرا عبرت به انجام دادن نماز است.

[۱] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 95

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: نحن نسافر أسبوعيًا تقريبًا إلى مناطق تبعد أكثر من مئة كيلو هل يجوز لنا القصر في هذه الحالة؟ وهل يجوز أداء صلاة العشاء حين وصولنا إلى المنزل؟

فأجاب رحمه الله تعالى: إذا سافر الإنسان هذه المسافة فإنه يقصر؛ لقوله تعالى: ﴿ وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ ﴾ [النساء: ۱۰۱] إلا إذا كان في بلد، فإنه يلزمه حضور الجماعة، وإذا حضر الجماعة فسوف يتم؛ لأن المسافر إذا انتم بمن يُتِمُّ لزمه الإتمام، سواء كان هذا المسافر الذي انتم بمن يتم قد أدرك الصلاة من أولها أم من آخرها، فعلى هذا إذا أدرك المسافر مع الإمام ركعتين وجب عليه أن يأتي بعد سلام الإمام بركعتين؛ لعموم قول النبي صلى الله عليه وسلم: «ما أدركتم فَصَلُّوا، وما فاتكم فَأَتِلُوا» وهذا يَعَمُّ المسافر والمقيم، ولأن ابن عباس رضي الله عنهما سئل: ما بال المسافر يصلي مع الإمام أربعًا، ويصلي وحده ركعتين؟ فقال: تلك هي السنة.

وبناء على ذلك نقول: إن المسافر إذا وصل إلى بلد تقام فيها الجماعة وجب عليه حضور الجماعة، حتى ولو كان معه أصحاب يمكن أن يصلي معهم جماعة، فإن الواجب عليهم جميعًا حضور الجماعة، إلا أن يكون في ذلك مشقة، بأن يكون المسجد بعيدا، أو يكون المسجد غير معلوم المكان عندهم، فحينئذ يصلون جماعة.

وأما قول السائل: هل يصلي إذا وصل إلى منزله؟ فلا أدري ماذا يريد بهذا السؤال؟ فإن كان يريد أنه إذا وصل إلى منزله وهو لم يصل الرباعية، فهل يصليها قصرًا أو يصليها تامة ؟

فنقول: إذا وصل الإنسان إلى بلده وهو لم يصل فإن الواجب عليه الإتمام؛ لأن السفر انقطع. مثال ذلك: رجل أتى عليه الظهر في السفر، فنوى أن يجمع جمع تأخير، فأخر الظهر حتى وصل إلى البلد بعد أذان العصر، فيجب عليه في هذه الحال أن يصلي الظهر أربعًا والعصر أربعًا؛ لأن السفر قد انتهى، والقصر إنما يجوز حال كون الإنسان مسافرا.

ولذلك كان الراجح من أقوال أهل العلم: أن الرجل إذا دخل عليه الوقت وهو في بلده، ثم خرج مسافرًا قبل أن يصلي، فإنه يصليها قصرا، يعني: لو أذن الظهر وأنت في بلدك، ثم سافرت قبل أن تصلي فإنك تصليها ركعتين، والعكس بالعكس فلو أذن عليك الظهر وأنت بالسفر، ثم قدمت إلى بلدك، فالواجب عليك أن تصلي أربعا؛ لأن العبرة بفعل الصلاة.