(۲۹۹۳) تا کی می‌توانم در سفر، نماز را شکسته بخوانم؟

(۲۹۹۳) سوال: شنیده‌‌ایم که قصر نمودن نماز برای کسی که در شهری غیر از شهر خودش مسافر باشد هر چند که زمان آن طولانی شود مادامی که قصد شهروند شدن در آن جا را نداشته باشد جایز است. لطفا این مسأله را توضیح دهید.

جواب:

این مسأله -یعنی هرگاه انسان به شهری مسافرت نمود و برای هدفی قصد اقامت در آن جا را داشت- دو حالت دارد یا اینکه قصد ماندن به مدت مشخصی داشته باشد یا اینکه چنین قصدی نداشته باشد.

در صورتی قصد مدت مشخصی را نداشته باشد می‌‌تواند نماز را قصر بخواند و از رخصت‌‌‌‌های سفر هر چند که مدت طولانی شود استفاده کند مادامی که منتظر چیزی است که به خا طر آن سفر نموده است.

در صورتی که مدت آن را مشخص کند اهل علم در این مسأله اختلاف نموده‌‌اند. جمهور علما مدت آن را مشخص می‌‌کنند یا چهار روز، پانزده روز و یا مثل این‌‌ها. نووی رَحِمَهُ‌الله در شرح المهذب ذکر نموده که در این مسأله ده قول یا بیشتر از علما وجود دارد و آن‌‌ها را ذکر نموده است اما شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله برای آن محدودیتی قرار نداده است و می‌‌گوید: نه در قرآن و نه در سنت دلیلی وجود ندارد که هرگاه انسان سفرش را به مدت مشخصی محدود کند حکم سفرش قطع می‌‌شود بلکه انسان مادامی که منتظر است حاجتش برطرف شود سپس به شهرش برگردد مسافر است حال فرقی ندارد که مدتی را که آن جا اقامت دارد مشخص کند یا اینکه مشخص نکند زیرا نصوص عام قرآن و سنت بر همین مسأله دلالت دارد مانند فرموده‌‌‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَن يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ}[نساء: ۱۰۱](و چون در زمین سفر کنید گناهی بر شما نیست که نماز را کوتاه (= قصر) کنید، اگر ترسید که کافران به شما زیانی برسانند) که عام است و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ حالتی را خاص قرار نداده است.

همچنین اقامت‌‌های پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم که در مدت‌‌های متفاوت بوده بدون اینکه به مردم بگوید: کسی که در این مدت اقامت نمود قصر نکند؛ دلالت می‌‌دهد بر اینکه مقدار مشخص نشده است و آشکار است که مشخص شدن مقدار نیاز به دلیل دارد در حالی که در این مسأله نصی وجود ندارد که دلالت بر محدودیت دهد لذا این دلیل ترجیح شیخ الاسلام رَحِمَهُ‌الله است و این قول را در چندین جا از مجموع الفتاوی که محمد بن قاسم رَحِمَهُ‌الله آن را جمع آوری نموده توضیح داده است لذا کسی که می‌‌خواهد بر آن مطلع شود به این کتاب مراجعه کند.

تعداد بازدید: 19

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: سمعنا أنه يجوز قصر الصلاة لمن كان مسافرًا في بلد غير بلده، مهما طالت المدة، ما لم ينو الاستيطان بها. فنرجو توضيح هذه المسألة؟

فأجاب – رحمه الله تعالى-: هذه المسألة إذا سافر الإنسان إلى بلد غير بلده، ونوى الإقامة لغرض من الأغراض فلا يخلو إما أن ينوي مدة معينة أو لا ينوي.

فإن لم ينو مدة معينة: فإن له أن يقصر ويترخص برخص السفر مهما طالت المدة، ما دام ينتظر هذا الشيء الذي جاء من أجله. وأما إذا عينه بمدة: فقد اختلف أهل العلم في ذلك، فجمهور العلماء يحددون ذلك بمدة، إما بأربعة أيام أو بخمسة عشر يوما أو نحوها، وقد ذكر النووي رحمه الله في شرح المهذب أن فيها للعلماء عشرة أقوال أو أكثر وسردها، ولكن شيخ الإسلام ابن تيمية رحمه الله لم يجعل لذلك حدا، وقال: إنه ليس في الكتاب ولا في السُّنَّة دليل على أن الإنسان إذا نوى مدة معينة انقطع بها حكم سفره، بل الإنسان مسافر ما دام ينتظر حاجة متى انتهت رجع إلى بلده، سواء عَيَّنَ المدة التي يقيمها أم لم يعين؛ لأن عمومات الكتاب والسنة تدل على ذلك، فإن قوله تعالى: ﴿ وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ إِنْ خِفْتُمْ أَن يَفْتِنَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا ۚ ﴾ [النساء: ۱۰۱] عَام لم يخصص الله فيه ضربا دون ضَرْبٍ.

وكذلك إقامات النبي -عليه الصلاة والسلام- مددا مختلفة دون أن يقول للناس: من أقام هذه المدة فلا يقصر، يدل على أنه ليس هناك تقدير، ومعلوم أن التقدير بمدة معينة يحتاج إلى توقيف وليس في المسألة نص يدل على التحديد بمدة معينة، فهذا وجه اختياره رحمه الله، وقد بسط فيها القول في عدة مواضع من الفتاوي التي جمعها محمد بن قاسم، فمن أراد أن يطلع عليها فليطلع.