(۲۹۸۴) سوال: پیرامون قصر نمودن نماز سؤال دارم که چه موقع و چه در حالتی است؟ آیا نماز قصر دارای مدت مشخصی است؟ زیرا من در مدت بیش از یک ماه و کمتر از دو ماه نماز را قصر می‌‌کردم چون سرباز جنگ هستم آیا به قصر نمودن ادامه دهیم یا اینکه نماز را کامل بخوانم؟ آیا برای من جایز است که بین نمازها برخی اوقات جمع ببندم؟

جواب:

سفری که در آن نماز قصر می‌‌شود محدود شدن مدت آن از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد نشده است بلکه سفر در قرآن سنت به صورت اطلاق ذکر شده است: {وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِي الْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا مِنَ الصَّلَاةِ}[نساء: ۱۰۱](و چون در زمین سفر کنید گناهی بر شما نیست که نماز را کوتاه (= قصر) کنید) و در حدیث انس بن مالک رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ می‌‌گوید: «کان النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم إذا خرج مسیرة ثلاثة أمیال، أو ثلاثة فراسخ صلی رکعتین»[۱](رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگامی که به اندازه‌‌ی سه میل یا سه فرسخ از شهر خارج می‌‌شدند دو رکعت می‌‌خواندند).

این دلیل بر این است که به مسافت و زمان مشخصی محدود نشده است بلکه آنچه اعتبار دارد اسم سفر است لذا هرگاه که بر مردی که از شهر خارج می‌‌شود مصداق پیدا کند که مسافر است پس مسافر است. امکان دارد خارج شدن هنگامی که مدت آن طولانی شود سفر محسوب شود هر چند که مسافت آن کم باشد و ممکن است هنگامی که مسافت آن طولانی شود سفر محسوب شود هر چند که زمان آن کوتاه باشد این قول صحیح از اقوال اهل علم به دلیل عدم وجود دلیل بر محدودیت آن است.

همچنین زمان اقامتی که حکم سفر با آن قطع می‌‌شود محدودیتی ندارد و از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت نشده که آن را به چهار روز، پنج روز و یا ده روز محدود کند بلکه پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در مدت زمانی مختلفی اقامت نموده و نماز را قصر می‌‌کرد  در حجة الوداع در مکه‌‌ی مکرمه ده روز اقامت داشتند که چهار روز آن  قبل از رفتن به منا بود، در سال فتح مکه نوزده روز در مکه ماند همچنین در تبوک بیست روز ماند پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در همه‌‌ی این اوقات نماز را به صورت قصر خواندند و به مردم نگفتند:: کسی که تعداد روز مشخصی را نیت کرده قصر کند.

برای حج در روز چهارم ذی الحجه آمدند در حالی که نماز را قصر می‌‌کردند و به مردم نگفتند، حاجیان! هر کسی که قبل از روز چهارم آمده نماز را کامل بخواند در حالی که می‌‌دانست مردم به حج قبل و بعد از روز چهارم می‌‌آیند لذا مادامی که نگفته پی می‌‌بریم که محدویتی برای آن نیست و آمدن رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در روز چهارم اتفاقی رخ داده و از روی قصد نبوده است و هر چه اتفاقی بوده و از روی قصد نباشد حکمی به آن تعلق نمی‌‌گیرد.

بنابراین به سؤال کننده می‌‌گوییم: مادامی که در جبهه مسافر هستی جایز است نماز را قصر کنی و این در حق تو مشروع است.

جمع بین نمازهایی که جمع بسته می‌‌شوند مانند ظهر و عصر یا مغرب و عشاء جایز است و اشکالی ندارد اما بهتر است ترک شود مگر در صورتی در ترک نمودنش مشقت باشد یا در جمع نمودن مصلحت باشد در این صورت جمع ببند و اشکالی ندارد.

[۱] تخریج آن گذشت.