یکشنبه 12 جمادی‌الثانی 1448
۱ آذر ۱۴۰۵
22 نوامبر 2026

(۲۹۷۲) آیا رخصت سفر از آستانه خانه شروع می‌شود؟

(۲۹۷۲) سوال: از شیخ بزرگوار طلب می‌‌کنم که کیفیت نماز مسافر را توضیح دهد زیرا برخی می‌‌گویند ابتدای نماز سفر از منزل شروع می‌‌شود لطفا توضیح دهید؟ بارک الله فیکم.

جواب:

برای مسافر نمازهای چهارگانه به دو رکعت قصر می‌‌شود همان‌‌طور که در صحیح بخاری و… از عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ آمده که می‌‌گوید: «أول ما فرضت الصلاة رکعتین، ثم هاجر النبی صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ، فزید فی صلاة الحضر و أقرت صلاة السفر»[۱](ابتدای فرض شدن نماز به صورت دو رکعت بود سپس پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هجرت کرد لذا به نماز کسی که مقیم است دو رکعت اضافه شد و نماز مسافر بر حالت خود باقی ماند).

نمازهای ظهر، عصر و عشاء که چهار رکعت هستند در سفر به دو رکعت قصر می‌‌شوند و قصر نمودن و رخصت‌‌های سفر جایز نیست مگر در صورتی که انسان از شهرش خارج شود اما مادامی که در شهرش است مسافر نیست زیرا سفر با تصمیم گرفتن آن حاصل نمی‌‌شود مگر زمانی محقق شود و به سفر برود حتی اگر حرکت کند مادامی که در شهر است نماز را قصر نمی‌‌کند.

بدان که اگر مسافر به کسی که نمازش را کامل می‌‌خواند اقتدا کند بر تو واجب است که نماز را کامل بخواند و در این صورت برای او قصر نمودن جایز نیست زیرا نمازش به نماز امامش مرتبط است و از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت شده که می‌‌فرماید: «ما أدرکتم فصلوا، و ما فاتکم فأتموا»[۲](هر آنچه را درک نمودید بخوانید و آنچه از شما فوت شد را تکمیل کنید).

لذا کسی که همراه امامی که چهار رکعت نماز می‌‌خواند نماز بخواند اگر از ابتدای نماز همراه او بوده همراه امام سلام دهد و اگر از اثنای نماز همراه او بوده آنچه را درک نموده را می‌‌خواند و آنچه فوت شده را قضا می‌‌کند یعنی آنچه را همراه امامش درک نموده تکمیل می‌‌کند. از ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا پیرامون این مسأله سؤال شد که مسافر دو رکعت می‌‌خواند و اگر در سفر همراه امام (مقیم) نماز بخواند چهار رکعت می‌‌خواند؟ گفت: سنت این چنین است.

حتی اگر در نماز چهار رکعتی همراه امام دو رکعت را درک کند جایز نیست که همراه او سلام دهد بلکه بر او واجب است که نماز را کامل بخواند به دلیل حدیثی که به آن اشاره نمودیم.

بر عکس آن اگر امام مسافر باشد و دو رکعت بخواند کسانی که مقیم هستند و پشت سر او نماز می‌‌خوانند چها رکعت می‌‌خوانند زیرا این کاری است که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگام فتح مکه انجام دادند، ایشان برای اهل مکه دو رکعت نماز می‌‌خواندند و اهل مکه چهار رکعت را تکمیل می‌‌کردند.


[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: أرجو من فضيلة الشيخ توضيح كيفية صلاة المسافر، حيث إن البعض يقول إن صلاة المسافر تبدأ عند الشروع بالسفر من البيت. أرجو توضيح هذا بارك الله فيكم؟

فأجاب رحمه الله تعالى صلاة المسافر الرباعية مقصورة إلى ركعتين كما في صحيح البخاري وغيره من حديث عائشة رضي الله عنها قالت: «أول ما فرضت الصلاة ركعتين، ثم هاجر النبي صلى الله عليه وسلم، فزيد في صلاة الحضر وأقرت صلاة السفر».

فالظهر والعصر والعشاء، هذه الصلوات الثلاث الرباعية تقصر في السفر إلى ركعتين ولا يحل القصر ولا الترخص برخصه إلا إذا خرج الإنسان من بلده، أما ما دام في بلده فإنه ليس بمسافر؛ لأن السفر لا يحصل إلا بتحققه دون العزم عليه، حتى لو ارتحل وركب فما دام في البلد فإنه لا يقصر الصلاة.

وليعلم أن المسافر إذا انتَمَّ بمن يتم الصلاة فإنه يجب عليه أن يتم، ولا يحل له القصر حينئذ؛ لأن صلاته ارتبطت بصلاة إمامه، وقد ثبت عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال: «ما أَدْرَكْتُمْ فصلوا، وما فاتكم فَأَتِتُوا».

فالذي دخل مع إمام يصلي أربعًا، إن دخل معه في أول الصلاة سَلَّمَ معه، وإن دخل معه في أثناء الصلاة فإنه يصلي ما أدرك ويقضي ما فاته، أي: يتم على ما أدركه مع إمامه، وسُئِلَ ابن عباس رضي الله عنهما عن هذه المسألة: أن المسافر يصلي ركعتين، فإذا كان مع الإمام يعني في السفر صلى أربعًا؟ فقال: تلك هي السنة.

حتى لو أدرك مع الإمام ركعتين من الرباعية فإنه لا يجوز له أن يُسَلَّمَ معه، بل عليه أن يتم الصلاة؛ للحديث الذي أشرنا إليه.

وعكس ذلك إذا كان الإمام هو المسافر، فإذا كان الإمام هو المسافر فإنه يصلي ركعتين، ويتم المقيمون الذين يصلون وراءه أربعًا، فإن هذا هو فعل النبي صلى الله عليه وسلم حين فتح مكة: كان يصلي بأهل مكة ركعتين، ويتم أهل مكة أربعًا.

مطالب مرتبط:

(۲۹۷۱) حکم صحت نماز جمع تقدیم در صورت لغو سفر پس از ادای آن

جمع تو قبل از اینکه از شهرت خارج شوی در غیر محلش بوده و بر تو واجب است که نمازی را که قبل از اینکه به سفر بروی خواندی دوباره بخوانی....

ادامه مطلب …

(۳۰۱۱) حکم تأخیر نماز در نبود قبله، طهارت و امکان قیام

آنچه سؤال کننده انجام داده از اینکه نماز را به بعد از وقت آن به تأخیر انداخته، آن را خوانده بنابر اینکه نمی‌‌دانسته قبله در چه جهتی است، در نزدش در هواپیما آب وجود نداشته و نتوانسته رکوع و سجود را انجام دهد این کارش اشتباه است...

ادامه مطلب …

(۲۹۶۷) حکم جمع بین ظهر و عصر برای مسافر در حال بازگشت قبل از خروج وقت نماز

اگر مسافر نیت جمع تأخیر نماید اما قبل از اتمام وقت نماز اولی به شهرش برسد سببی که موجب جمع است یعنی سفر، به پایان رسیده است در این صورت بر او واجب است نماز اولی را در وقتش بخواند و منتظر باشد تا اینکه وقت نماز دومی فرا برسد ...

ادامه مطلب …

(۳۰۱۰) ادای نماز در سفر هوایی: در هواپیما، هنگام فرود یا پس از آن؟

هرگاه وقت نماز فرا رسید و از جمله نمازهایی بود که با نماز بعدی جمع می‌‌شود در حالی که در هواپیما بودی آن را به تأخیر بینداز تا اینکه به فرودگاه برسی و پیاده شوی سپس جمع تأخیر بخوانی....

ادامه مطلب …

(۲۹۸۴) حکم قصر و جمع نماز برای سربازان در مأموریت‌های طولانی‌مدت

مادامی که در جبهه مسافر هستی جایز است نماز را قصر کنی و این در حق تو مشروع است....

ادامه مطلب …

(۳۰۰۵) مقدار مسافتی که بر مسافر واجب است نماز را به صورت قصر و جمع بخواند چقدر است؟

مسافتی نماز در آن قصر می‌‌شود برخی از علما آن را هشتاد و سه کیلومتر مشخص کرده‌‌اند و برخی آن را طبق عرف مشخص می‌‌کنند...

ادامه مطلب …

کُتُب سِتّة:  شش کتاب اصلی احادیث اهل سنت و جماعت:

صحیح بخاری
صحیح مسلم
سنن ابو داود
جامع ترمذی
سنن نسائی
سنن ابن ماجه