(۱۶۴۵) آیا ادای دو نماز فرض با یک تیمم، درست است؟

(۱۶۴۵) سوال: آیا ادای دو نماز فرض با یک تیمم، درست است؟ شایان ذکر است که این دو نماز فرض در یک وقت خوانده می‌شود یعنی یکی قضا و دیگری ادا می‌باشد. آیا درست است که نماز فرض و سنت (مثلا نماز عشا و شفع و وتر) را با یک تيمم ادا کنم؟

جواب:

بله، می‌توان دو نماز فرض را با یک تیمم ادا نمود و تفاوتی ندارد که هر دو نماز در یک وقت ادا شود یا هر کدام در وقت خودش خوانده شود. ادای نماز فرض و سنت راتبه‌ی آن به همراه نماز سنت دیگر نیز با یک تیمم جایز است. همچنین اگر کسی برای نماز سنت تیمم کند سپس نماز فرض را نیز با همان تیمم ادا نماید، نمازش درست است زیرا تيمم، بدل و جایگزین طهارت با آب (وضو و غسل) می‌باشد، همان حکم را دارد و با تیمم، طهارت حاصل می‌شود؛ دلیل این مسئله فرموده‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است که فرمود: {وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُباً فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ} [المائدة: ۶] : (اگر جنب بودید، غسل کنید و اگر بیمار یا در سفر بودید یا قضای حاجت نمودید یا با همسرانتان همبستری کردید سپس آب نیافتید، با خاک پاک و پاکیزه‌ تیمم کنید و با آن، صورت و دست‌هایتان را مسح کنید. الله نمی‌خواهد شما را به مشقت و سختی دچار کند بلکه می‌خواهد شما را پاک نماید).

این آیه دلیلی برای اثبات طهارت بودن تيمم است. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نیز فرمود: «وجُعِلَتْ لي الأرْضُ مَسْجِدًا وطَهُورًا»[۱] : (زمین برایم محل نماز و پاک قرار داده شده). «طَهور» چیزی است که با آن، طهارت می‌گیرند. این حدیث دلیلی برای اثبات طهارت بودن تيمم است و بدین ترتیب هرگاه انسان تيمم کند، طهارت در حق او ثابت گشته و حدث از وی رفع می‌شود لذا این فرد تا زمانی که دچار حدث و بی‌وضویی دیگری نشده باشد، طهارت و وضو دارد.

بنابراین اگر برای نماز صبح تیمم نمودید و تا وقت نماز ظهر، با طهارت ماندید و سپس نماز ظهر را با همان تیمم نماز صبح ادا نمودید، نمازتان صحیح است؛ زیرا طهارت از بین نرفته و همچنان وجود دارد. اگر طهارت شما تا نماز عصر باقی ماند و نماز عصر را نیز با همان تیمم ادا کردید، اشکالی ندارد و نماز عصرتان نیز صحیح است. حتی اگر با طهارت ماندید و نماز مغرب و عشا را نیز با تیمم نماز صبح ادا نمودید، باز هم ایرادی ندارد و نمازتان درست است؛ زیرا طهارت تیمم فقط با همان چیزهایی باطل می‌شود که طهارت غسل و وضو با آن باطل می‌گردد لذا طهارت تیمم نیز مانند طهارت با آب به خاطر خروج وقت نماز، باطل نمی‌شود. البته طهارت تيمم در صورت دسترسی به آب و امکان استفاده از آن، باطل می‌شود لذا هرگاه آب یافتید، واجب است که هرگاه وقت نماز رسید از آن استفاده کنید: اگر به جای وضو، تیمم کرده باشید، واجب است وضو بگیرید و اگر به جای غسل، تیمم کرده باشید واجب است که غسل نمایید.

دلیل این مسئله حدیث طولانی است که امام بخاری رَحِمَهُ‌الله از حدیث طولانی ابو سعيد رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ روایت می‌کند؛ در این حدیث چنین آمده است که: رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم با یارانش نماز را ادا نمود سپس مردی را دید که گوشه‌ای ایستاده و همراه مردم نماز نخوانده است لذا از وی پرسید: «مَا مَنَعَكَ يا فُلَانُ أن تُصَلِّيَ مَعَ القَومِ؟» : (ای فلانی! چه چیزی سبب شد که با مردم نماز نخوانی؟) گفت: ‌ای رسول الله! جنب شده‌ام و آبی برای غسل کردن نیست. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «عَلَيكَ بِالصَعِيدِ فَإنَّهُ يَكفِيكَ» : (از خاک استفاده کن که برایت کافی است). سپس نزد رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آب آوردند و مردم از آن نوشیدند و سیراب شدند. مقداری از آن آب باقی ماند و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آن مقدار را به آن مرد داد و فرمود: «خُذ هَذَا أَفرِغهُ عَلَی نَفسِكَ»[۲] : (این آب را بگیر و بر خود بریز). این حدیث، دلیلی برای اثبات این مسئله است که هرگاه انسان به آب دسترسی پیدا کند حتی اگر تیمم کرده باشد نیز واجب است که با آب، طهارت بگیرد و تفاوتی ندارد که حدث اصغر یا اکبر داشته باشد؛ اما تا زمانی که آب در اختیار نداشته باشد، خاک از هر جهتی جایگزین آب می‌شود.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲]تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 17

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: هل من الممكن أن أصلى فرضين بتيمم واحد، مع العلم بأن الفرضين في وقت واحد: أحدهما قضاء، والآخر حاضر، وهل يمكن أن أصلي فرضًا وسُنة بتيمم واحد، فمثلا صلاة العشاء مع الشفع والوتر؟

فأجاب رحمه الله تعالى: نعم يمكن أن تصلى فرضين بتيمم واحد، سواء صليتهما في آن واحد، أو صليت كل وقتِ في وقته، ويمكن أن تصلي فريضة وراتبتها، أو فريضة وسُنةً أخرى، ويمكن أن تتيمم لسنة، وتُصلِّي به فريضة، وذلك لأن التيمم بدلّ عن طهارة الماء، والبدل له حكم المبدل منه، والتيمم تحصل به الطهارة.

ودليل ذلك قوله تعالى: ﴿وَإِنْ كُنْتُمْ جُنُباً فَاطَّهَّرُوا وَإِنْ كُنْتُمْ مَرْضَى أَوْ عَلَى سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَأَيْدِيكُمْ مِنْهُ مَا يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَلَكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ﴾ [المائدة: ٦].

وهذا دليل على أن التيمم مطهر ، ولقول النبي – عليه الصلاة والسلام-: «جُعِلَتْ فِي الْأَرْضُ مَسْجِدًا وَطَهُورًا». والطهور: ما يتطهر به، وهو دليل على أن التيمم مطهر، وإذا كان مطهرًا فإن الإنسان إذا تيمم ثبتت في حقه الطهارة، وارتفع عنه الحدث، فيبقى على طهارته حتى يتجدد له حدث آخر.

وعلى هذا: فلو تيممت لصلاة الفجر، ولم تُحدث حتى حان وقت صلاة الظهر، وصليت الظهر بتيمم الفجر، كانت صلاتك صحيحة؛ لأن الطهارة باقية، ولو بقيت على طهارتك إلى صلاة العصر، فصليت العصر أيضًا، فلا حرج عليك، وصلاتك صحيحة، ولو بقيت إلى المغرب والعشاء، وصليت المغرب والعشاء بالتيمم الذي كان لصلاة الفجر، فلا حرج عليك في ذلك؛ لأن طهارة التيمم لا تنتقض إلا بما تنتقض به طهارة الماء، وطهارة الماء لا تنتقض بخروج الوقت وكذلك طهارة التيمم، إلا أن طهارة التيمم تنتقض بوجود الماء، فإذا وجدت الماء وجب عليك أن تتوضأ إذا وجبت الصلاة، وأن تغتسل من الجنابة إن كنتَ تيممتَ عنها في حال عدم وجود الماء، فتغتسل إذا وجدت الماء وتصلي.

ودليل ذلك ما رواه البخاري من الحديث الطويل لأبي سعيد، وفيه: أن النبي صلى الله عليه وسلم صلى بأصحابه، فرأى رجلا معتزلا لم يصل في القوم، فسأله: «مَا مَنَعَكَ يَا فُلانُ أَنْ تُصَلِّيَ مَعَ القَوْمِ؟ فقال: يا رسول الله، أصابتني جنابة ولا ماء. فقال: «عَلَيْكَ بِالصَّعِيدِ، فَإِنَّهُ يَكْفِيكَ». ثم جيء بالماء إلى النبي صلى الله عليه وسلم واستقى الناس منه وارتووا، وبقي منه بقية فأعطى هذا الرجل هذه البقية، وقال له: «خُذْ هَذَا أَفْرِغْهُ عَلَى نَفْسِكَ».

وهذا دليل على أنه متى وجد الإنسان الماء ولو كان متيما- وجب عليه أن يتطهر به سواء كان ذلك من الحدث الأصغر، أم الأكبر، أما ما دام عادمًا للماء فإن طهارة التراب تقوم مقام طهارة الماء من كل وجه.