(۴۷۷۵) حکم زکات طلای نذری که برای ساخت مسجد کنار گذاشته شده است

(۴۷۷۵) سوال: مقداری طلا دارم که با خدای خود عهد نمودهام که باز هم بر آن بیفزایم و سرانجام مسجدی بنا نهم و چیزی از آن نفروشم تا روزی که فرآیند احداث مسجد آغاز میگردد. هر سال زکات این مقدار طلا را پرداخت میکردم. حال به تازگی فهمیدم که بر مال وقفی زکات واجب نیست و امسال دیگر زکات آن را پرداخت نکردم. آیا این پرداخت نکردن زکات در این مال درست است؟ سوال دیگری نیز دارم جناب شیخ! آیا میتوانم در این طلاها دست ببرم (مثلا با آنها کسابت کنم) تا بیشتر شوند، زیرا به اجبار دو سال است شغلم را ترک کردهام و نتوانستهام چیزی به طلاها اضافه کنم.

جواب:

این سوال از من دو چیز طلب میکند: اول پاسخ به خود سوال و دوم توضیح درباره حکم معاهده با خدای تعالی بر سر اعمال صالح. ابتدا از معاهده شروع میکنم و میگویم: معامله با خدای تعالی بر سر اعمال صالح همان نذر است و پیامبر گرامی ما صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از نذر نهی فرمودهاند و در حدیث آمده که: »أنه نهى عن النذر، وقال: إنّ النَّذْرَ لا يأتي بخير، وإنما يُسْتَخْرَجُ به من البخيل« »نذر هيچ خيری برای انسان ندارد و تنها به وسيله ی آن چيزی از دست بخيل بيرون می آيد«

و بسیاری از مردم برای خدای عزوجل نذر میکنند یا با او بر سر انجام طاعات عهد میبندند تا خود را بر انجام واجبات ملزم سازند. در حالی که خداوند سبحان از این کار نهی کرده و فرموده است: {وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ ۖ قُلْ لَا تُقْسِمُوا ۖ طَاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ}{منافقان با (نهایت تاکید و) سخت ترین سوگندهای شان، به خدا سوگند یاد کردند که اگر به آنها فرمان دهی (برای جهاد) بیرون می روند، (ای پیامبر ! به آنها) بگو : سوگند یاد نکنید، طاعت پسندیده (و خالصانه مطلوب) است، بی گمان خداوند به آنچه انجام می دهید؛ آگاه است}(نور ٥٣). یعنی باید به نیکویی و با نفوس مطمئنه و نه از سر اجبار طاعت خدا را به جای آورید. سوای این ممکن است عاقبت نذر بسیار وخیم باشد. یعنی اینکه انسان در مقابل حصول نعمتی عهدی با خدا ببندد و سپس از عهده وفای به آن عهد برنیاید که در این صورت عاقبتی دردناک در انتظار او خواهد بود چنان که خداوند منان میفرماید:{ وَمِنْهُمْ مَنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتَانَا مِنْ فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ*فَلَمَّا آتَاهُمْ مِنْ فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوْا وَهُمْ مُعْرِضُونَ*فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ}{بعضی از آنها با خدا (عهد و) پیمان بستند که: اگر (خداوند) از فضل خود (نصیبی) به ما دهد, قطعاً صدقه (وزکات) خواهیم داد, واز نیکوکاران خواهیم بود.* پس چون (خداوند) از فضل خود به آنها (نصیبی) بخشید, به آن بخل ورزیدند, واعراض کنان روی گرداندند (وسر پیچی کردن)* پس (این عمل) نفاق را تا روزی که او (= خدا) را ملاقات کنند, در دلهایشان بر قرار ساخت, به (سبب) آنچه که با خدا وعده کرده بودند, خلاف نمودند, (وعهد شکنی کردند) وبه (سبب) آنکه دروغ می گفتند. } (توبه ٧٥ -٧٧)

بسیاری از کسانی که نذر میکنند نیز نذر خود را در برابر کسب نعمتی الهی یا دفع یک بلا عهد میکنند و پس از آن پشیمان شده و احتمالا به نذر خود وفا نمیکنند. مثلا کسی که از شفای بیماری خود یا پدر و مادرش ناامید شده میگوید: اگر خداوند شفا عنایت بفرماید چنان میکنم و چنین میکنم؛ مثلا یک سال روزه میگیرم یا دو ماه روزه میگیرم یا سه روز یا … . اما وقتی از بیماری نجات یافتند از نذر خود پشیمان شده و به دامن تمام علما میافتند تا شاید به نحوی آنها را از این نذر رها کند!

برای همی به عموم برادران و خواهران به خصوص این خانم سوال کننده توصیه میکنیم که از نذر پرهیز کنند و از دستورات خداوند تعالی بدون نذر پیروی نمایند و خداوند تعالی را پس از هر نعمت و دفع هر بلا بدون نذر شکر کنند. اما در جواب سوال اول میگوییم: این خانم نذر کرده که طلاهایش را برای ساخت یک مسجد جمع آوری کند و بر او واجب است که هر طلایی که به دست میآورد جمع کرده و صرف این کار نماید و بر او حلال نیست که از این طلا به جز برای این نذر استفاده دیگری داشته باشد مگر اینکه این استفاده باز در جهت بنای همین مسجد و در واقع وفای به نظر باشد. یعنی با این طلاها تجارت کند تا مقدار آن بیشتر شود (اگر از سوددهی آن مطمئن است) و بتواند آنچه را با خدای خود عهد کرده به انجام برساند که در این صورت بلامانع است. درباره اینکه گفتند وقف مشمول زکات نیست؛ بله کاملا درست است. اما مساله این است که این طلا هنوز وقف نشده است و تنها با خدا عهد بسته که پس از رسیدن آن به حدی معین مسجدی بنا نهد. پس هنوز وقفی محسوب نشده و باید چنان که پیشتر زکات آن را پرداخت کرده، این کار را همچنان ادامه دهد.

تعداد بازدید: 28

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

تقول السائلة: لديَّ كمية من الذهب عاهدت الله -تعالى- أن أجمع عليه، وأبني به مسجدًا، وألا أبيع منه شيئًا إلا عند حلول موعد البناء، لأبني به المسجد، وكنت أزكي عليه كل عام، ولكن علمت قريبا بأن الوقف لا زكاة فيه، فلم أُزَاً هذا العام، فهل يعتبر ما لدي وقفا لا زكاة فيه؟ والشيء الآخر – فضيلة الشيخ – هل يجوز لي التصرف في هذا الذهب للمتاجرة فيه -مثلا- حتى يزداد، لأنني قد تركت العمل لأسباب قهرية، مما جعل وزن هذا الذهب كما هو عليه منذ سنتين، أفتوني مأجورين؟

فأجاب -رحمه الله تعالى-: هذا السؤال يتطلب مني شيئين: الشيء الأول الإجابة على نفس السؤال، والشيء الثاني حكم المعاهدة مع الله -عز وجل – على الأعمال الصالحة، وأبدأ بهذا أولا فأقول: معاهدة الله -سبحانه وتعالى – على الأعمال الصالحة هي النذر ، والنذر نهى عنه النبي – صلى الله عليه وعلى آله وسلم وقال: «إِنَّهُ لَا يَأْتِي بِخَيْرٍ، وَإِنَّمَا يُسْتَخْرَجُ بِهِ مِنَ الْبَخِيلِ».

وكثير من الناس ينذر الله -عز وجل- أو يعاهد الله -عز وجل- على فعل الطاعات، ليحمل نفسه على فِعْلِها، فكأنه يريد إرغام نفسه على أن تفعل، وقد نهى الله -عز وجل- عن مثل هذا في قوله: ﴿ وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَنِهِمْ لَبِنْ ترتهم ليَخْرُجُنُّ قُل لَّا نُقْسِمُوا طَاعَةٌ مَعْرُوفَةٌ ﴾ [النور: ٥٣]، يعني عليكم طاعة معروفة أي أن تطيعوا الله -سبحانه وتعالى – بنفوس مطمئنة غير مضطرة إلى فعل ما أمرت به، ثم إن عاقبة النذر أحيانا تكون وخيمة إذا نذر الإنسان شيئًا الله في مقابلة نعمة، ثم حصلت تلك النعمة، فلم يف بما عاهد الله عليه، فإن العاقبة وخيمة جدا كما قال الله -تعالى-: ﴿ وَمِنْهُم مَّنْ عَهَدَ اللَّهَ لَبِنْ وَاتَمْنَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّلِحِينَ فَلَمَّا وَاتَنهُم مِّن فَضْلِهِ بيَخِلُوا بِهِ، وَتَوَلَّوا وَهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقَا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ ﴾ [التوبة: ٧٥-٧٧].

وما أكثر الناذرين الذين يَنْذِرُون أشياء في مقابلة نعمة من الله، أو اندفاع نقمة، ثم يندمون، وربما لا يوفون، تجد الإنسان إذا أَيسَ من شفاء المرض قال:

الله على نذر إن شفاني الله من هذا المرض، أو شفى أبي وأمي أن أفعل كذا وكذا من العبادات، وبعضهم يقول: أن أصوم شهرين. وبعضهم يقول: أن أصوم يوم الاثنين ويوم الخميس وبعضهم يقول: أن أصوم ثلاثة أيام من كل شهر. وبعضهم يقول: أن أصوم سَنَة كاملة. وما أشبه ذلك، ثم إذا حصل ما نذر عليه ندموا، وقاموا يطرقون باب كل عالم لعلهم يجدون الخلاص.

لهذا ننصح إخواننا المسلمين ،عموما، وهذا السائل خصوصا ألا يُنْذِرُوا شيئًا لله -عز وجل- ونقول أطيعوا الله -تعالى- بلا نذر اشكروا الله -تعالى- على نعمه بلا نذر اشكروا الله على اندفاع النقم بلا نذر، الأمر الأول الذي جعلناه أخيرا، وهو الجواب عن السؤال، فنقول: إن هذه المرأة نذرت بمعاهدتها الله عز وجل أن تجعل ما يحصل لها من الذهب في بناء مسجد، – فيجب عليها أن تجمع ما يأتيها من الذهب لتبني به المسجد، ولا يَحِلُّ لها أن تتصرف بهذا الذهب تصرفًا يُخل بالنذر، أما إذا كان تصرفا لمصلحة النذر، مثل أن تتجر بالذهب، حتى ينمو ويسهل عليها إنفاذ ما عاهدت الله عليه، فهذا لا بأس به إذا كان يغلب على ظنها السلامة والربح ، وأما ما ذكرت من أن الوقف ليس فيه زكاة، فهذا صحيح، لكن هذا الذهب ليس وقفا الآن، هي لم توقف الذهب، ولكنها عاهدت الله أن تجمع لتبني به مسجدا، فهو الآن في ملكها، فعليها زكاته كما كانت تزكيه من قبل.