(۴۳۲۹) سوال: در روز آخر حج، طواف حج را انجام دادیم و سعی کردیم و در همان روز که از مسجد الحرام خارج شدیم از مکه به جده و مدینه رفتیم و طواف وداع را انجام ندادیم از این جهت که همه‌ی آنهایی که همراه ما بودند گفتند: به خاطر انجام طواف افاضه از طواف وداع کفایت می‌کند؟

جواب:

بله اگر انسان طواف افاضه را تا به هنگام خروج از مکه به تأخیز بیاندازد سپس طواف و سعی را به جا آورد و در همان حال خارج شود در این صورت او را از طواف وداع کفایت می‌کند زیرا مقصود از طواف وداع این است که انسان آخرین عهدش با کعبه باشد و این با طواف مستقلی که طواف وداع باشد و با طواف افاضه که رکنی از ارکان حج است زه جا می‌آید و نظیرش این است که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم امر فرمودند کسی که وارد مسجد می‌شود دو رکعت بخواند و نهی کردند بشیند قبل از این که دو رکعت را بخواند با این وجود اگر وارد مسجد شود و امام در نماز فرض باشد از او تحیه‌ی مسجد ساقط می‌شود و این مثل این است که هنگام خروجش از مکه طواف افاضه انجام دهد و از او طواف وداع ساقط شود زیرا این که آخرین عهدش به کعبه با طواف باشد حاصل شده است.