(۴۲۹۴) سوال: دلیل واجب بودن شب ماندن در مزدلفه چیست و سنت نباشد با وجود این که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به زنان و ضعیفان رخصت داد که نصف شب آن‌جا را ترک کنند؟

جواب:

دلیل واجب بودن آن قول الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است که می‌فرماید: {فَإِذَاۤ أَفَضۡتُم مِّنۡ عَرَفَـٰتࣲ فَٱذۡكُرُوا۟ ٱللَّهَ عِندَ ٱلۡمَشۡعَرِ ٱلۡحَرَامِ} [سوره البقرة: ۱۹۸]: (و هنگامی‌که از عرفات کوچ کردید؛ الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را نزد مشعر الحرام یاد کنید): و اصل در امر وجوب است تا زمانی که دلیلی بر صرف آن از وجوب به سنت باشد و برای قول رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به عُرْوَه بن المُضَرِّس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ ، که در نماز صبح روز مزدلفه جمع شده‌ بودند گفت: ای رسول الله من خودم و سواره‌ام را خسته کردم و کوهی را ترک نکردم مگر این که نزد آن ایستادم؛ پس رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «من شهد صلاتنا هذه، ووقف معنا حتى نطلُع، و قد وقف قبل ذلك بعرفة ليلاً أو نهراً، تمَّ حَجُّه، وقضى تَفَثَه»[۱] : (هر کس نماز فجر را با ما بخواند و تا طلوع خورشید با ما در مزدلفه بماند در حالی که قبل از آن شب یا روز در عرفه ایستاده باشد حج وی کامل گشته و مناسک خویش را ادا کرده است): رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به ضعیفان رخصت داد که در آخر شب از مزدلفه بروند و ترخیص بر این دلالت می‌دهد که اصل عزیمت و وجوب است بلکه برخی از اهل علم گفته‌اند وقوف در مزدلفه رکنی از ارکان حج است زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در این قولش به آن امر می‌کند: {فَٱذۡكُرُوا۟ ٱللَّهَ عِندَ ٱلۡمَشۡعَرِ ٱلۡحَرَامِ} [سوره البقرة: ۱۹۸] : (الله را نزد مشعر الحرام یاد کنید): و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم بر آن محافظت کرده و فرموده: «وَوَقَفْتُ هَاهُنَا، وَجمعٌ كُلُّهَا مَوْقِفٌ»[۲] : (در مزدلفه ایستاده‌ام و آن نیز به تمامی، موقف است): یعنی مزدلفه ولی قول وسط آن چیزی است که اهل گفته‌اند: شب ماندن در مزدلفه واجب است و رکن یا سنت نیست.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] رواه مسلم (۱۲۱۸).