(۳۴۴۳) سوال: وقتی بر روح میت -قرآن- خواندیم آیا از قرائت فایده می‌برد یا خیر؟ و آیا درست است که رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم خواندن فاتحه در قبرستان‌ها، و گذاشتن تاج گل‌ها بر آن را منع کردند؟

جواب:

اما قرائت برای میت، به معنای اینست که: انسان بخواند و ثوابش را برای شخص میت قرار دهد، که این محل نزاع میان اهل علم است، بنابراین برخی از آن‌ها می‌گویند که: ثوابش به او می‌رسد؛ زیرا عمل صالحی است که نزدیک کننده به الله عَزَّوَجَلَّ است، پس ثوابش به او می‌رسد مانند صدقه، و در حدیث صحیح ثابت است که صدقه بعد از مرگ میت به او می‌رسد [تخریج آن گذشت]. و برخی از آن‌ها می‌گویند که: ثوابش نمی‌رسد؛ زیرا اصل اینست که به عبادت‌ها، انجام دهنده‌ی آن مکلف است، و به غیر او نمی‌رسد جز آنچه در سنت وارد شده است، و استدلال می‌کنند به فرموده‌ی الله عَزَّوَجَلَّ : {وَأَن لَّيْسَ لِلْإِنسَانِ إِلَّا مَا سَعَى} [النجم: ٣٩] ترجمه: (و اینکه برای انسان -بهره‌ای- جز آنچه سعی کرده، نیست) پس معنایش اینست که: مستحق سعی، کسی غیر از خودش نیست، و فقط از سعی خویش نفع می‌برد، و اما اگر شخص دیگری قصد و نیت او را نمود که این چیز دیگری است. و همچنین حدیث: «انقَطَعَ عَمَلُهُ» [تخریج آن گذشت] یعنی: (عمل وی قطع می‌شود) پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نفرمودند: عمل برای او قطع می‌شود، و شکی نیست که انسان چنانچه بمیرد عملش قطع می‌شود، منتها وقتی شخص دیگری برای او عملی انجام دهد که این چیز دیگری‌ست.

و آنچه نزد من راجح است اینست که به غیر از اعمال واجب، تمامی اعمال صالح: از قرائت قرآن و نماز و ذکر، به میت می‌رسد؛ پس همانا واجب از خود بنده خواسته می‌شود (که آن را انجام دهد)، و ممکن نیست که ثواب آن برای کسی قرار داده شود، این اولاً. ولی آیا وقتی‌که گفتیم به میت می‌رسد، از سنت است که انجام دهد؟ می‌گوییم: نه، از سنت نیست، لذا انجام دادن آن از امور جایزی است و انجام دادن آن از امور مشروع نیست، ولی وقتی انجام شد، (ثواب به او) می‌رسد، منتها ما به شخص نمی‌گوییم: شایسته است آن را انجام دهد. اما دعا برای اموات مطلوب و مشروع است و از خصال مومنان است: {رَبنَا اغْفِرْ لَنَا وَلِإِخْوَانِنَا الَّذِينَ سَبَقُونَا بِالْإِيمَانِ وَلَا تَجْعَلْ فِي قلُوبِنَا غِلًّا لِّلَّذِينَ آمَنُوا رَبنَا إِنَّكَ رَءُوفٌ رَّحِيمٌ} [الحشر: ۱۰] ترجمه: (پروردگارا؛ ما را و برادرانمان را که در ایمان بر ما پیشی گرفتند بیامرز، و در دل‌هایمان کینه‌ای نسبت به کسانی‌که ایمان آورده‌اند قرار مده، پروردگارا؛ بی‌گمان تو رؤوف و مهربانی).

و اما آنچه را ذکر نمود از اینکه پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از گذاشتن دسته گل‌ و تاج‌ها بر سر قبور نهی کردند: که نه (چنین نیست)، در این‌باره نهی‌ای نیست، برای اینکه در زمان پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم امر معروفی نبوده، و گمان کنم از غیر مسلمانان گرفته شده است، ولی از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم چیزی شبیه به این وارد شده است، لذا از جابر رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ روایت است که گفت: «نَهَى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم أَنْ يُجَصَّصَ الْقَبْرُ، وَأَنْ يقْعَدَ عَلَيْهِ، وَأَنْ يبْنَى عَلَيْهِ» [تخریج آن گذشت] یعنی: (رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از گچ‌کاری کردن قبر و نشستن  و بنا ساختن  بر روی آن  منع کرده است)؛ و این بدان خاطر است که نوعی تجلیل قبر است، و گذاشتن گل‌ها شبیه به این است، لذا گذاشتن گل‌ها بر روی قبرها از دو ناحیه شامل اموری مذموم است: اولاً: برای اینکه از غیرمسلمانان گرفته شده، و مورد دوم: برای اینکه شبیه به تشریف قبور، یعنی: بلند کردن آن، و گچ‌کاری قبور است، که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی کردند؛ به همین خاطر از آن نهی می‌شود.

اما نهی ایشان از خواندن فاتحه، من در این‌باره نهی‌ای سراغ ندارم، ولی چیزی که از سنت رسول‌الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است اینست که وقتی بر سر قبرها رفتند بر آن‌ها سلام نموده و برایشان دعا کردند [تخریج آن گذشت].