(۶۰۱۹) سوال: حکم شریعت از دیدگاه شما پیرامون ادای قسم به این صورت بر مصحف چیست؛ اینکه بگوید: به الله عظیم و کتاب کریمش سوگند یاد می‌‌کنم؟ آیا کافی است که فقط انسان بگوید: به الله عظیم سوگند یاد می‌‌کنم؟ آیا زیادت در قولش: کریم، در این جا اشکالی دارد؟ لطفا پاسخ دهید.

جواب:

قسم یاد کردن به مصحف از جمله اموری است که در زمان رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم مشهور نبوده بلکه بعدها پدید آمده است. اما قسم به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ مشروع است ولی شایسته نیست انسان زیاد به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ قسم یاد کند بلکه به جز هنگام نیاز، قسم یاد نمی‌‌کند. اما قسم یاد کردن به قرآن اشکالی ندارد؛ زیرا قرآن کلام الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بوده و کلام الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از جمله صفات او است و قسم خوردن به صفات الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ همان‌‌طور که اهل علم می‌‌گویند: جایز است. ولی قسم خوردن به غیر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ یا صفاتی از صفات غیر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ حرام است؛ زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «من کان حالفا فلیحلف بالله أو لیصمت»[۱]: (هر کسی می‌‌خواهد قسم یاد کند، یا به الله قسم یاد کند یا ساکت شود) همچنین می‌‌‌‌فرماید: «من حلف بغیر الله فقد کفر أو أشرك»[۲]: (كسي كه به غير الله قسم یاد کند، کافر شده یا شرک ورزیده است) بنابراین قسم خوردن به هیچ یک از مخلوقات جایز نیست. تفاوتی ندارد رسول، فرشته، کعبه و … باشد. لذا جایز نیست بگوید: قسم به پیامبر که چنین کاری می‌‌کنم یا اینکه چنین کاری نکرده‌‌ام. همچنین قسم یاد کردن به فرشته‌‌‌‌ای از فرشتگان مانند جیرئیل، میکائیل و اسرافیل جایز نیست همچنین قسم یاد کردن به کعبه نیز جایز نیست؛ به این صورت که بگوید: به کعبه قسم که این کار را انجام می‌‌دهم یا این کار را انجام نداده‌‌ام، زیرا حرام بوده و نوعی از شرک است.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.