(۵۹۳۷) سوال: حکم خوردن گوشت‌‌های منجمد که از خارج به دست ما می‌‌رسد، به خصوص گوشت مرغ چیست؟

جواب:

گوشت‌‌هایی که از سوی اهل کتاب یعنی یهود و نصاری می‌‌آیند، اصل بر این بوده که حلال هستند، همان‌‌طور که گوشت‌‌هایی که از کشورهایی اسلامی وارد می‌‌شود، اصل بر حلال بودن آن است؛ هر چند که ندانیم چگونه آن را ذبح نموده و آیا هنگام ذبح بسم الله گفته یا خیر؟ زیرا اصل در عملی که از اهل آن صورت می‌‌گیرد، این بوده که بر سلامت و درستی انجام شده باشد مگر اینکه آشکار شود که بر وجه غیر سالم و درست انجام شده و دلیل این اصل، آن چیزی است که در صحیح بخاری از حدیث عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا ثابت شده که می‌‌فرماید: قومی گفتند که‌ای رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ! قومی برای ما گوشت می‌‌آورند و نمی‌‌دانیم که آیا هنگام ذبح آن بسم الله گفته‌‌اند یا خیر. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرمود: «سموا أنتم وکلوا»: (شما بسم الله بگویید و بخورید) (عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا ) گفت: و آن‌‌ها تازه مسلمان بودند[۱]. این دلیل است بر اینکه اگر فعلی از اهل آن واقع شود بر ما لازم نیست که سؤال کنیم: آیا آن را به درستی انجام داده یا خیر؟

بنابر این قاعده گوشت‌‌هایی که از ذبح‌‌ اهل کتاب وارد می‌‌شود حلال است و لازم نیست پیرامون آن سؤال و تحقیق کنیم اما اگر برای ما آشکار شد که این گوشت‌‌های وارداتی به‌‌طور مشخص بر وجه غیر صحیح ذبح شده، آن را نمی‌‌خوریم، به دلیل فرموده‌‌‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «ما أنهر الدم وذکر اسم الله علیه فکل، إلا السن والظفر، أما السن فعظم، وأما الظفر فمدی الحبشة»[۲]: (هر چیزی که خون را جاری سازد -می‌‌توان به وسیله‌‌ی آن ذبح کرد- و اسم الله بر آن برده شود از آن بخور. مگر دندان و ناخن؛ چون دندان استخوان است و ناخن کارد حبشی‌‌ها است) برای انسان شایسته نیست که در دین زیاده‌‌روی و افراط کند و دنبال چیزهایی باشد که لازم نیست دنبال آن‌‌ها باشد. اما اگر فساد بر او آشکار شد و یقین نمود، بر او واجب است که پرهیز کند و اگر شک و تردید نمود که آیا بر روش درست ذبح شده یا خیر، دو اصل داریم:

اصل اول: سلامت و اصل دوم: ورع است به این معنا که اگر انسان آن را ترک کرد،  اشکالی ندارد و اگر آن را خورد اشکالی ندارد؛ بنابراین سه حالت داریم:

حالت اول: اینکه بدانیم بر روش درست ذبح شده است.

حالت دوم: اینکه بدانیم بر روش نادرست ذبح شده است که این دو حالت حکم آن معلوم است.

حالت سوم: شک داشته باشم آیا بر روش درست ذبح شده یا خیر؟ حکم در این حالت این بوده که آنچه ذبح شده در صورتی که ذبح از جانب کسانی که ذبح آن‌‌ها درست است صورت گرفته باشد حلال است، که شامل مسلمان، یهود و نصاری می‌‌شود و واجب نیست که سؤال و تحقیق کنیم، چگونه ذبح شده و آیا بسم الله گفته است یا خیر؟ بلکه ظاهر سنت دلالت می‌‌دهد بر اینکه بهتر است پرسش و تحقیق نشود، به همین دلیل هنگامی که به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم گفتند: نمی‌‌دانیم آیا اسم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بر آن برده شده یا خیر، نفرمود: از آن‌‌ها بپرسید: آیا اسم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برده‌‌اند یا خیر؟ بلکه فرمود: و این بسم الله گفتن که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به آن امر نموده، برای ذبح نیست، زیرا ذبح به پایان رسیده، بلکه گفتن بسم الله برای خوردن آن است. بنابراین برای کسی که می‌‌خورد، مشروع است که هنگام خوردنش بسم الله بگوید و قول راجح این بوده که گفتن بسم الله هنگام خوردن واجب است، به دلیل اینکه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به آن امر نموده همچنین اگر انسان بسم الله نگوید، شیطان در خوردن و نوشیدنش مشارکت می‌‌کند.

[۱] بخاری: کتاب التوحید، باب السؤال بأسماء الله تعالی والاستعاذة، شماره­ی (۶۹۶۳).

[۲] بخاری: کتاب الذبائح والصید، باب إذا أصاب قوم غنیمة فذبح بعضهم غنما أو إبلا بغیر أمر أصحابهم لم تؤکل، شماره­­ی (۵۲۲۳)، مسلم: کتاب الأضاحی، باب جواز الذبح بکل ما أنهر الدم إلا السن والظفر وسائر العظام، شماره­ی (۱۹۶۸).