(۲۴۱۳) سوال: آیا اگر انسان در نماز عطسه کند باید الحمدلله بگوید؟

جواب:

هنگامی که انسان در خارج یا داخل نماز عطسه کند الحمدلله گفتن واجب نیست بلکه بهتر و کامل‌تر است و اگر الحمدلله نگوید گناهی ندارد.

الحمدلله گفتن برای کسی که عطسه کند در حالت نماز یا خارج نماز مشروع است مگر این که در نماز باشد و از تشویش شخص کناری خودش بترسد که الحمدلله را سری می‌گوید و آن را به جهر نمی‌گوید زیرا می‌ترسد که اگر آن را به صورت جهری بگوید بر دیگر نماز‌گزاران تشویش ایجاد کند یا یکی از کردم در گفتن: يرحمك الله، عجله کند.

و اگر کسی که در نماز است و جواب کسی که عطسه کرده ‌ گفته است الحمدلله را بدهد و بگوید: يرحمك الله، نمازش باطل می‌شود زیرا که (ک) برای خطاب است و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده است: «إِنَّ هَذِهِ الصَّلَاةَ لَا يَصْلُحُ فِيهَا شَيْءٌ مِنْ كَلَامِ النَّاسِ»[۱]: (هيچ‌يک از سخنان مردم، شايسته‌ی اين نماز نيست): یا فرموده از کلام آدم‌ها که باید مورد توجه قرار گیرد.

و از معاویة بن الحکم رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ ثابت است که می‌فرماید: «بَيْنَا أَنَا أُصَلِّي مَعَ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ إِذْ عَطَسَ رَجُلٌ مِنَ الْقَوْمِ، فَقُلْتُ : يَرْحَمُكَ اللَّهُ، فَرَمَانِي الْقَوْمُ بِأَبْصَارِهِمْ. فَقُلْتُ : وَا ثُكْلَ أُمِّيَاهْ، مَا شَأْنُكُمْ تَنْظُرُونَ إِلَيَّ ؟ فَجَعَلُوا يَضْرِبُونَ بِأَيْدِيهِمْ عَلَى أَفْخَاذِهِمْ، فَلَمَّا رَأَيْتُهُمْ يُصَمِّتُونَنِي، لَكِنِّي سَكَتُّ، فَلَمَّا صَلَّى رَسُولُ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ، فَبِأَبِي هُوَ وَأُمِّي، مَا رَأَيْتُ مُعَلِّمًا قَبْلَهُ وَلَا بَعْدَهُ أَحْسَنَ تَعْلِيمًا مِنْهُ، فَوَاللَّهِ مَا كَهَرَنِي وَلَا ضَرَبَنِي وَلَا شَتَمَنِي. قَالَ : ” إِنَّ هَذِهِ الصَّلَاةَ لَا يَصْلُحُ فِيهَا شَيْءٌ مِنْ كَلَامِ النَّاسِ، إِنَّمَا هُوَ التَّسْبِيحُ وَالتَّكْبِيرُ وَقِرَاءَةُ الْقُرْآنِ ” – أَوْ كَمَا قَالَ»[۲]: (همراه رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نماز می خواندم که فردی از ميان مردم عطسه زد. من “يرحمک الله” گفتم. پس همه ی مردم با تعجب به من نگاه کردند. پس گفتم: مادرم به عزايم بنشيند، چرا اينگونه به من نگاه می کنيد!؟ آنگاه مردم شروع به زدن دست های شان بر روی ران های شان نمودند. هنگامی که متوجه شدم مرا به سکوت دعوت می کنند، سکوت نمودم. وقتی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم سلام داد ـ پدر و مادرم فدايش باد؛ هيچ معلمی را قبل و بعد از او ندیدم که در آموزش دادن بهتر از ایشان باشدـ به الله سوگند، نه سرم داد کشيد، نه مرا کتک زد و نه بد و بيراه گفت؛ بلکه فرمود: «هيچ‌يک از سخنان مردم، شايسته‌ی اين نماز نيست؛ بلکه نماز، عبارت از تسبيح و تکبير و قرائت قرآن است». يا چيزی شبيه اين فرمود).

و این دلالت می‌دهد که جواب به شخص عطسه کننده که می‌گوید: الحمدلله ممکن است از بعضی از نماز‌گزاران از روی جهل یا غفلت واقع شود که در این صورت از ترس این الحمدلله جهری گفته نمی‌شود.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] رواه مسلم (۵۳۷).