(۲۴۱۰) سوال: حکم کسی که در هنگام قرائت امام در نمازهای جهری بگوید: آمین یا أعوذ بالله من النار یا سبحان الله چیست و این زمانی است که آیاتی خوانده می‌شود که مستوجب استعاذه یا تسبیح یا آمین گفتن است؟

جواب:

اما آیاتی که مستوجب تسبیح یا استعاذه یا دعا می‌باشد: هنگامی که قاری در نماز شب می‌باشد سنت است که هر گاه به آن آیات رسید کار متعلق که به آن را بکند بنابراین هنگامی که از آیه‌ی وعید گذشت از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ پناه بخواهد و هنگامی که از آیه‌ی رحمت گذشت آن را از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بطلبد اما اگر او مستمع قرائت امام است افضل این است که به غیر از سکوت و گوش دادن به چیز دیگری مشغول نشود بله از امام در آخر آیه ایستاد و آن آیه‌ی رحمت بود پس مأموم آن را از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌طلبد و اگر آیه‌ی وعید بود از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ پناه می‌خواهد یا اگر آیه‌ی تعظیم بود تسبیح می‌کند که اشکالی ندارد.

اما اگر این کار در حالی انجام می‌دهد که امام به صورت مستمر قرائت می‌کند ترس این می‌رود که این آن را از گوش دادن به قرائت امام مشغول کند و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هنگامی که اصحابش در پشت او در نماز جهری قرائت می‌کردند فرمود: «لَا تَقرؤوا إِلَّا بِأم القرآن ؛ فَإِنَّهُ لَا صَلَاةَ لِمَنْ لَمْ يَقْرَأْ بِهَا»[۱]: (جز سوره ی فاتحه، چيزی نخوانيد، زيرا نماز کسی که در آن سوره ی فاتحه را نخواند، صحيح نيست).

بنابراین آنچه بعضی از عوام هنگام این قول امام: {إِیَّاكَ نَعۡبُدُ وَإِیَّاكَ نَسۡتَعِینُ} [سوره الفاتحة: ۵] : (تنها تو را می‌پرستیم؛ و تنها از تو یاری می‌جوییم): می‌‌گویند: استعنا بالله، اصلی ندارد و شایسته نیست که گفته شود زیرا مأموم از جهتی مأمور به سکوت است و همچنین در آخر قرائت امام آمین گفته ‌می‌شود برای این‌که رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «إِذَا أَمَّنَ الْإِمَامُ فَأَمِّنُوا ؛ فَإِنَّهُ مَنْ وَافَقَ تَأْمِينُهُ تَأْمِينَ الْمَلَائِكَةِ غُفِرَ لَهُ مَا تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ»[۲]: (هنگامی كه امام آمين گفت، شما نيز آمين بگوييد. زيرا آمين هركس با آمين ملائکه همزمان باشد، تمام گناهان گذشته اش آمرزيده می شود): و در لفظ دیگری آمده است: «إذا قال الإمام: و لاالضالين، فقولوا: آمین» : (هنگامی که امام گفت: و لاالضالین، شما بگویید: آمین): بنابراین نیازی به گفتن استعنا بالله نیست چون امام می‌گوید:{إِیَّاكَ نَعۡبُدُ وَإِیَّاكَ نَسۡتَعِینُ} [سوره الفاتحة: ۵] : (تنها تو را می‌پرستیم؛ و تنها از تو یاری می‌جوییم).

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] رواه البخاری (۷۸۰) و مسلم (۴۱۰).