۸۹ – از شیخ رَحِمَهُ‌الله سوال شد: با اینکه الله همه چیز را می‌داند، پس حکمت وجود کرام الکاتبین چیست؟

جواب دادند: در چنین اموری می‌گوییم: ما حکمتِ برخی امور را در می‌یابیم و حکمت برخی دیگر را نمی‌توانیم دریابیم؛ چنان که الله تعالی می‌فرماید: {وَيَسْأَلُونَكَ عَنِ الرُّوحِ قُلِ الرُّوحُ مِنْ أَمْرِ رَبِّي وَمَا أُوتِيتُمْ مِنَ الْعِلْمِ إِلَّا قَلِيلًا}[۱]، یعنی: {و از تو در مورد روحی می‌پرسند. بگو روح به امر پروردگارم است؛ و از علم، جز اندکی به شما داده نشده است}. همین مخلوقات اگر کسی از ما بپرسد: حکمت چیست که الله عز و جل شتر را این گونه آفریده، و اسب را آن گونه خلق کرده، و خر را به این صورت و آدمی را به آن صورت به وجود آورده است؟ اگر از حکمتِ چنین اموری از ما پرسیده شود، اطلاعی از آن نداریم. همچنین اگر از ما بپرسند: چرا الله نماز ظهر را چهار رکعت، و نماز عصر را چهار رکعت، و نماز مغرب را سه رکعت، و نماز عشاء را چهار رکعت قرار داده، نمی‌توانیم حکمت آن را دریابیم. از همین رو در می‌یابیم که حکمت بسیاری از امور کَونی و شرعی بر ما پوشیده است، و وقتی چنین باشد، می‌گوییم: به دنبال حکمت گشتن در مورد برخی اشیاء مخلوق یا برخی امور مشروع، اگر الله بر ما منت نهاده و ما را به حکمتش برساند، این زیادت فضل و خیر و علم از جانب او برای ماست، و اگر به حکمت آن نرسیم، چیزی از ما کم نمی‌شود.

حال بر می‌گردیم به جواب سوال، و اینکه حکمت چیست که الله ملائکه‌ی کرام الکاتبین را بر ما موکل کرده که هر چه انجام می‌دهیم را می‌دانند؟

حکمت آن، بیان این مسئله است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ همه چیز را منظم کرده و مقدار آن را نیز معلوم نموده، و آن را به بهترین نحوی استوار نموده است؛ تا جایی که او سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ برای کردار و گفتار بنی آدم نیز ملائکه‌ی نویسنده‌ای قرار داده که هر چه انجام می‌دهند را می‌نویسند. این در حالی است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ حتی قبل از اینکه عملی را انجام دهند، از آن مطلع است، اما همه‌ی اینها برای بیان کمال عنایت الله به انسان و کمال حفظ او و برای بیان این مسئله است که این کون به بهترین نحو دارای نظم و استواری است. و الله عالم و حکیم است.

[۱] – سوره أنبیاء، آیه «۸۵».