(۱۱۶۸) سوال: صحت این دو حدیث تا چه اندازه است: حدیث اول: «نظافت جزئی از ایمان است»،^[۱] و حدیث دیگر: «هر کس دستمزد بگیرد، الله او را با عمل، محاسبه می‌کند»^[۲]؟

جواب:

حدیث دومی که نمی‌دانم اصلی داشته باشد. وقتی انسان نمی‌داند آیا یک حدیث از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است یا خیر، جایز نیست آن را به ایشان صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نسبت دهد تا اینکه یقین حاصل کند.

اما حدیث اول: «النَّظافةُ مِن الإيمانِ» حدیثی ضعیف است که گر چه نزد مردم مشهور می‌باشد، اما صحت آن از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم به ثبوت نرسیده است. ولی بدون شک دین اسلام به هر چیزی که خیر و مصلحت انسان در آن باشد، دستور می‌دهد. یکی از این مسائل، نظافت است. چون نظافت بدن و لباس و مسکن یکی از اموری است که در عرف پسندیده است و با شرع منافاتی ندارد. هر چیزی که عرفاً پسندیده باشد و با شریعت هم منافاتی نداشته باشد، امر مطلوبی به حساب می‌آید که خوب است انسان خود را به آن آراسته کند. حتی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم در مورد روز جمعه می‌فرماید: «اگر برای این روز – جمعه – غسل می‌کردید خوب بود».^[۳]

شکی نیست که غسل کردن برای جمعه نوعی نظافت است. چون روز جمعه مردم زیادی در یک مکان گرد می‌آیند و این گرد آمدن موجب عرق می‌شود و بوی بدی به وجود می‌آید. خصوصا در ایام تابستان و قبل از اینکه کولر اختراع شود. در هر حال نظافت در شرع و عرف پسندیده است. اما نسبت دادن این حدیث را به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم درست نیست. چون حدیث ضعیف است و نمی‌شود آن را به رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم نسبت داد.

***

^[۱] روایت طبرانی در «معجم الأوسط»، (ج۷، ص۲۱۵، حدیث شماره۷۳۱۱)، با لفظ: «تَخَلَّلُوا ، فَإِنَّهُ نظافةٌ ، وَالنَّظَافَةُ تَدْعُو إِلَى الإِيمَانِ ، وَالإِيمَانُ مَعَ صَاحِبِهِ فِي الْجَنَّةِ»، و ملا علی قاری آن را در کتاب «الموضوعات الکبری» (ص۹۱، شماره۳۴۳) می‌آورد و می‌گوید: سند آن بسیار ضعیف است. لفظ آن چنین است: «النَّظافةُ مِن الإيمانِ».

^[۲] جایی آن را پیدا نکردم. لفظ عربی چنین است: «من أخذ الأجرة حاسبه الله بالعمل».

^[۳] صحیح بخاری: کتاب الجمعة، باب من أین تؤتی الجمعة و علی من تجب، حدیث شماره (۸۶۰). صحیح مسلم: کتاب الجمعة، باب وجوب غسل الجمعة علی کل بالغ من الرجال و بیان ما أمروا به، حدیث شماره (۸۴۷)، از ام المؤمنین عایشه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهَا با این لفظ: «لَوْ أَنَّكُمْ ‌تَطَهَّرْتُمْ ‌لِيَوْمِكُمْ هَذَا».