(۱۰۷۴) سوال: لطفا حکم و شرح این حدیث را بیان کنید که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «عمره در رمضان برابر است با حج در غیر رمضان»؟[۱]

جواب:

معنی‌اش این است که اگر انسان در ماه رمضان عمره انجام دهد، پاداش آن برابر با حج است. ولی این بدان معنا نیست که فریضه‌ی حج را به جای آورده است؛ یعنی با انجام دادن عمره در ماه رمضان، فریضه‌ی حج از او ساقط نمی‌شود، بلکه عمره به حساب می‌آید. ولی چون در ماه رمضان بوده، در اجر و ثواب با حج برابری می‌کند، اما جای حج را نمی‌گیرد. مثل این حدیث، حدیثی است که پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرموده است: «کسی که ده بار بگوید: لا اله الا الله وحده لا شریک له الملک و له الحمد و هو علی کل شیء قدیر، به مانند کسی است که چهار نفر از نوادگان اسماعیل عَلَيْهِ‌السَّلَام را آزاد کرده است».[۲]

شکی نیست که در اینجا منظور، پاداش است نه اینکه می‌تواند جای آن را بگیرد. به همین خاطر اگر به خاطر کفاره، باید چهار برده را آزاد کند و به جای آن، این ذکر را بگوید، حتی به جای آزاد کردن یک برده هم نمی‌شود. پس در اینجا باید ما فرق بین خود عمل و بین معادله در پاداش را بدانیم. زیرا یکسان بودن در پاداش، لازمه‌اش این نیست که می‌تواند جایگزین آن عمل باشد.

همچنین پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌فرماید: «قل هو الله أحد برابر با یک سوم قرآن است».[۳] حال اگر انسان آن را سه بار در یک رکعت بخواند، اما فاتحه را نخواند، نمازش صحیح نیست، در حالی که وقتی سه بار آن را بخواند، معادل یک ختم قرآن است.

***

[۱] صحیح بخاری: کتاب أبواب العمرة، باب العمرة فی رمضان. حدیث شماره: (۱۷۸۲). صحیح مسلم: کتاب الحج، باب فضل العمرة فی رمضان. حدیث شماره: (۱۲۵۶). از ابن عباس رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُمَا با این لفظ: «عُمرَةٌ فِي رَمَضَان تُوَازِي حِجَّةً فِمیَا سِوَاه». در لفظ مسلم چنین آمده: «عُمْرَةٌ فِي رَمَضَانَ تَقْضِي حَجَّةً، أو حجة معي»: «عمره در رمضان معادل حج، یا معادل یک حج به همراه من است».

[۲] صحیح بخاری: کتاب الدعوات، باب فضل التهلیل. حدیث شماره: (۶۴۰۴). صحیح مسلم: کتاب الذکر و الدعاء و التوبة و الإستغفار، باب فضل التهلیل و التسبیح و الدعاء. حدیث شماره: (۲۶۹۳). از عمرو بن میمون رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «من قالَ لاَ إلَهَ إلاَّ اللَّهُ وحدَهُ لاَ شريكَ لَهُ لَهُ الملْكُ ولَهُ الحمدُ يحيِ ويميتُ وَهوَ على كلِّ شيءٍ قديرٌ عشرَ مرَّاتٍ كانَ کَمَن أعتَقَ أربَعَة أنفُسٍ من ولدِ إسماعيلَ».

[۳] صحیح بخاری: کتاب فضائل القرآن، باب فضل قل هو الله أحد. حدیث شماره: (۵۰۱۳). صحیح مسلم: کتاب صلاة المسافرین و قصرها، باب فضل قراءة قل هو الله أحد. حدیث شماره: (۸۱۱). از ابوسعید خدری رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ با این لفظ: «قُلْ هُوَ اللَّهُ أَحَدٌ تَعْدِلُ ثُلُثَ القُرْآنِ».