(۱۱۰۶) سوال: در حدیثی، پیامبر صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم میفرماید: «هفت گروه وجود دارند که در روز قیامت در زیر سایهی عرش الله قرار میگیرند؛ روزی که هیچ سایهای جز سایهی او نیست». آیا با توجه به اینکه در معرفی این هفت گروه، هر گروهی با کلمهی مرد شروع میشود، این سایه مخصوص مردان است و زنان را شامل نمیشود؟
جواب:
حدیثی که این خانم در مورد آن سوال میکند، این است که رسول الله صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم فرمودند: «الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ در قیامت، هفت گروه را در زیر سایهی عرش خود، سایه میدهد؛ روزی که هیچ سایهای جز سایهی او نیست:
امام عادل.
جوانی که در عبادت الله رشد کرده.
مردی که قلبش متعلق به مسجد است.
دو مردی که به خاطر الله همدیگر را دوست دارند و به خاطر او با هم ملاقات کرده و به خاطر او از یکدیگر جدا میشوند.
مردی که زنی زیبا و دارای جایگاه و شخصیت او را به فاحشه دعوت میدهد و او میگوید: من از الله میترسم.
شخصی که در تنهایی، الله را یاد میکند و اشک از چشمانش جاری میشود.
کسی که به گونهای مخفیانه صدقه میدهد که دست چپ نمیداند دست راست چه چیزی را صدقه داد».[۱]
این هفت جمله همانطور که خانم سوال کننده گفت، با کلمهی مرد شروع شدهاند. اما باید دانست که آنچه در نصوص قرآن یا سنت پیامبر صَلَّىٰاللهُعَلَيْهِوَعَلَىٰآلِهِوَسَلَّم آمده و متعلق به مردان میباشد، شامل زنان هم میشود. نیز آنچه در رابطه با زنها آمده، مردان را نیز شامل میگردد. این یک اصل است؛ یعنی مردان و زنان در احکام شرعی با هم برابرند مگر اینکه دلیلی بر تخصیص آنها آمده باشد.
مثل این آیه که الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ میفرماید: {وَالَّذِينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَنَاتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمَانِينَ جَلْدَةً وَلَا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهَادَةً أَبَدًا وَأُولَئِكَ هُمُ الْفَاسِقُونَ * إِلَّا الَّذِينَ تَابُوا مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ وَأَصْلَحُوا فَإِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ} [نور: ۵-۴]. (کسانی که زنان شوهردار را به زنا متهم میکنند، سپس بر ادعای خود چهار گواه نمیآورند را هشتاد ضربه شلاق بزنید. و هرگز شهادتشان را نپذیرید و آنها فاسق هستند. مگر کسانی که بعد از آن توبه نموده و اصلاح نمودند، همانا الله غفور و رحیم است).
در این آیه چنان که همه میشنوند، حکم متعلق به زنان است مردان را نیز شامل میشود. یعنی کسی که به مردان مومن هم تهمت زنا بزند و چهار شاهد بر آن نیاورد، هشتاد تازیانه خواهد خورد و هرگز گواهی او مورد پذیرش قرار نمیگیرد و در زمرهی فاسقان قرار خواهد گرفت. نیز آنجا که الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ میفرماید: {قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ * الَّذِينَ هُمْ فِي صَلَاتِهِمْ خَاشِعُونَ} [مومنون: ۲-۱]: (یقینا مومنان رستگار شدند. آنان که در نمازشان خاشع هستند). تا آخر این آیات که حکمش شامل زنان مومنه هم میشود.
نیز این آیه که میفرماید: {إِنَّ الصَّلَاةَ كَانَتْ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ كِتَابًا مَوْقُوتًا} [نساء: ۱۰۳]. (همانا نماز بر مومنان در اوقات معلومی واجب است)، که شامل زنان هم میشود.
پس اصل بر این است که احکام و اخبار متعلق به زنان، شامل مردان هم میشود. همچنین احکام و اخبار متعلق به مردان، زنان را نیز شامل میشود، مگر این که دلیلی بر تخصیص آن بیاید. در این صورت به مقتضای دلیل عمل میشود. حال بنا بر این قاعدهی عمومیِ مورد اتفاق، بدون شک حدیث مورد اشاره، زنان را نیز شامل میشود.
بر این اساس، «جوانی که در عبادت الله رشد کرده»، هم از میان مردان و هم از میان زنان است. اما در رابطه با «مردی که قلبش متعلق به مساجد است»، فقط شامل مردان است؛ زیرا نماز خواندن زن در خانه دارای فضیلت بیشتری است. البته در صورتی که معنی مسجد را وسیعتر در نظر گرفته و منظور از آن را اماکن سجود بدانیم، در این صورت شامل همهی اماکن سجود میشود؛ چه در خانه و چه در مسجد. در این صورت، زن نیز در این گروه وارد میشود.
در مورد «مردی که زنی دارای جایگاه و شخصیت و زیبایی، او را به عمل فاحشه دعوت کند، و او بگوید: من از الله میترسم»، این امکان وجود دارد که زنی نیز چنین کند. یعنی جوانی زیبا و دارای جایگاه، او را به فاحشه فرا خواند، اما آن زن در جواب بگوید: من از الله میترسم. در این صورت، زن نیز شامل این گروه میشود.
مهم اینکه هر جملهای از این حدیث، شامل زنان نیز میشود و در صورتی که زنی آن را انجام دهد، حکم آن شاملش میگردد. این موضوعی است که در مورد آن بسیار سوال میپرسند. برخی اوقات زنان در مورد حوریان بهشتی و زنان پاکی که الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ از آنها یاد کرده، میپرسند و میگویند: اگر برای مردان حور عین و همسرانی پاک هست، پس تکلیف زنان چه میشود؟
جواب این است که زنان با مردان دنیا ازدواج میکنند و مردان دنیا از کودکان بهشتی بهتر هستند. زیرا این کودکان در بهشت در خدمت مردان میباشند. پس مرد دنیا از کودکان بهشتی بهتر است و اینجاست که زن در بهشت به خواستهاش میرسد. برای این مساله همین دلیل کافیست که الله سُبْحَانَهُوَتَعَالَىٰ میفرماید: {وَفِيهَا مَا تَشْتَهِيهِ الْأَنْفُسُ وَتَلَذُّ الْأَعْيُنُ وَأَنْتُمْ فِيهَا خَالِدُونَ} [زخرف: ۷۱]. (و در آن هر چیزی است که نفس بخواهد و چشمها از دیدنش لذت میبرند و شما در آن جاویدان خواهید بود).
***
[۱] صحیح بخاری: کتاب الجماعة و الإمامة، باب من جلس فی المسجد ینتظر الصلاة و فضل المساجد، حدیث شماره (۶۲۹). صحیح مسلم: کتاب الزکاة، باب فضل إخفاء الصدقة، حدیث شماره (۱۰۳۱). از ابوهریره رَضِيَاللهُعَنْهُ با این لفظ: «سَبْعَةٌ يُظِلُّهُمُ اللَّهُ تَعَالَى فِي ظِلِّهِ يَوْمَ لَا ظِلَّ إِلَّا ظِلُّهُ: إِمَامٌ عَدْلٌ. وَشَابٌّ نَشَأَ فِي عِبَادَةِ اللَّهِ. وَرَجُلٌ قَلْبُهُ مُعَلَّقٌ فِي الْمَسَاجِدِ. وَرَجُلَانِ تَحَابَّا فِي اللَّهِ، اجْتَمَعَا عَلَيْهِ وَتَفَرَّقَا عَلَيْهِ. وَرَجُلٌ دَعَتْهُ امْرَأَةٌ ذَاتُ مَنْصِبٍ وَجَمَالٍ، فَقَالَ: إِنِّي أَخَافُ اللَّهَ، وَرَجُلٌ تَصَدَّقَ بِصَدَقَةٍ، فَأَخْفَاهَا حَتَّى لَا تَعْلَمَ شِمَالُهُ مَا تُنْفِقُ يَمِينُهُ. وَرَجُلٌ ذَكَرَ الله خاليا ففاضت عيناه».