(۹۲۳) چرا سوره توبه با بسم الله شروع نشده

(۹۲۳) سوال: چرا سوره‌ی توبه مانند دیگر سوره‌ها با بسم الله الرحمن الرحیم شروع نشده است؟ ما هرگاه می‌خواهیم این سوره را بخوانیم، می‌گوییم: (أعوذ بالله من النار من شر الکفار و من غضب الجبار و العزة لله و لرسوله) سپس شروع به خواندن این سوره می‌کنیم. آیا این کار درست است؟

جواب:

دعایی که سائل در سوال ذکر کرد که هنگام شروع سوره‌ی توبه آن را می‌خوانند، اصلی ندارد و بدعت است. بنا بر این جایز نیست انسان قرائتش را با خواندن آن شروع کند.

من در کودکی این را دیده‌ام که در حاشیه‌ی برخی از مصحف‌ها نوشته بود. کسی که چنین چیزی را ببیند، بر او واجب است که آن را پاک کند و از بین ببرد. چون بدعت است و از پیامبر صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم وارد نشده است.

اما به نسبت قسمت اول سؤال که این سوره با بسم الله الرحمن الرحیم شروع نشده است؛ چون این سوره به همین صورت آمده است. در صورتی که اگر بسم الله الرحمن الرحیم در اولش نازل شده بود، حفظ‌ می‌شد و باقی می‌ماند. زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ} [حجر: ٩]: (همانا ما قرآن را نازل کرده و قطعاً ما نگهبان آن هستیم). همچنین در روایتی که از عثمان رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُ آمده، صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم در این موضوع دچار اشکال شدند که آیا سوره‌ی توبه، سوره‌ای مستقل است یا ادامه‌ی سوره‌ی انفال؟ بنا بر این صحابه بین این دو سوره فاصله انداختند، اما بسمله را آنجا قرار ندادند.

قرار دادن فاصله بین این دو سوره، انتخاب حکمی از میان دو حکم بود؛ چه اینکه اگر ثابت بود این سوره، ادامه‌ی انفال است، نیازی به فاصله و بسمله نداشت. همچنین در صورتی که مستقل بودن این سوره به ثبوت می‌رسید، نیاز به بسمله و فاصله داشت. اما چون هیچ کدام از این دو برای صحابه رَضِيَ‌اللهُ‌عَنْهُم ثابت نشده بود، بین این دو فقط فاصله گذاشتند و این یکی از اجتهاداتِ موافق با صواب است. من به یقین می‌دانم که اگر بین این دو سوره بسم الله الرحمن الرحیم وجود داشت، بدون شک باقی می‌ماند. زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌فرماید: {إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِّكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَافِظُونَ}. بنابر این درست نیست که انسان سوره‌ی توبه را با بسم الله الرحمن الرحیم شروع کند.

***

تعداد بازدید: 124

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: لماذا لم تبتدأ سورة التوبة بالبسملة كغيرها من السور؟ فإننا إذا أردنا قراءتها نقول قبل البدء فيها: أعوذ بالله من النار، ومن شر الكفار، ومن غضب الجبار، والعزة الله ولرسوله، ثم نبدأ في السورة فهل هذا مشروع أم مخالف؟

فأجاب – رحمه الله تعالى -: هذا الدعاء الذي ذكرت عند بداية سورة براءة هذا مبتدع لا أصل له، ولا يجوز للإنسان أن يبتدئ به السورة.

وقد رأيت وأنا صغير هذا مكتوبًا على هامش بعض المصاحف، والواجب لمن اطلع عليه أن يَطْمِسَهُ وأن يزيله، لأن هذا من البدع الذي لم ترد عن النبي – عليه الصلاة والسلام-.

وأما بالنسبة لشق السؤال الأول وهو أنه لم تبتدأ هذه السورة بالبسملة، فلأنها هكذا جاءت، وأنه لو كانت البسملة منزلة فيها لكانت محفوظة ولكانت موجودة، لأن الله يقول: ﴿ إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَفِظُونَ ﴾ [الحجر: 9] وقد أشكل على الصحابة رضي الله عنهم فيما يروى عن عثمان هل هي سورة مستقلة، أم آخر سورة الأنفال؟ فوضعوا بينهما فاصلا بدون بسملة، ووضع الفاصل هنا حُكم بين حُكْمَيْنِ، لأنه لو ثبت أنها من بقية الأنفال لم يكن هناك فاصل ولا بسملة، ولو ثبت أنها مستقلة لكان بالبسملة والفاصل فلما لم يثبت هذا ولا هذا جعلوا فاصلا، وكان هذا من الاجتهادات الموافقة للصواب. فإني أعلم علم اليقين أن لو كانت البسملة نازلة أمام هذه السورة لكانت باقية بلا شك، لأن الله يقول: ﴿ إِنَّا نَحْنُ نَزَّلْنَا الذِكْرَ وَإِنَّا لَهُ لَحَفِظُونَ ﴾ [الحجر: 9]، وعلى هذا فلا يشرع للإنسان إذا ابتدأ بسورة براءة أن يقول: بسم الله الرحمن الرحيم.