(۱۲۸۲) سوال: شروط اجتهاد چیست؟ مقلد کیست؟
باید شخص نسبت به ادلهی شرعی و محل خلاف بین اهل علم اطلاع داشته باشد. باید چنان مسلط باشد که بتواند راجح و مرجوح را بفهمد
(۱۲۸۱) تقلید چیست و آیا در عصر صحابه بوده؟
اجتهاد یعنی نهایت تلاش برای رسیدن به حکم شرعی از طریق ادلهی قرآن و سنت و اجماع و قیاس صحیح. به این عملیات، اجتهاد میگویند
(۱۲۸۰) حکم مذهب گرایی و تعصب نسبت به مذاهب
وقتی انسان خودش نمیتواند حکم را از قرآن و سنت استخراج نماید، راهی جز تقلید ندارد. به این دلیل: {فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَ}
(۱۲۷۹) امام احمد دو یا سه قول در یک مساله دارد
توضیحش این است که علمای بزرگ مجتهد، اجتهاداتشان گاهی بر حسب علمی که به آنها میرسد، تغییر میکند. انسان هم بشر و دارای توان محدود هستند
(۱۲۷۸) مجتهد کیست و چه شروطی دارد؟
مجتهد کسی است که تلاشش را برای رسیدن به حکم شرعی به وسیلهی دلیل آن حکم به کار میبرد. در اجتهاد نیز بسته نشده و قرآن و سنت در دسترس هستند
(۱۲۷۷) منظور از قاعدهی «المشقة تجلب التیسیر»
بر این جمله ملاحظهی کمی وجود دارد. اما اگر بگوییم: آسانی به همراه مشقت، بهتر است.
(۱۲۷۶) منظور از عبارت «معلوم بالضرورة من الدین»
یعنی دین اسلام آن را آورده و خیلی واضح است.چیزی که امکان ندارد هیچ مسلمانی نسبت به آن جاهل باشد، میشود چیزی است که به ضرورت، از دین معلوم است.
(۱۲۷۵) شرح قاعدهی «المعروف عرفا کالمشروط شرطا»
آنچه در عرف به آن عمل میشود و معروف است، همانند چیزی است که شرط قرار داده شده است. برخی این قاعده را چنین گفتهاند: «شرط عرفی مثل شرط لفظی است»
(۱۲۷۴) استصحاب چیست و چه موقع استفاده میشود
استصحاب، بنای بر اصل است؛ چون اصلی که ثابت است، همیشه باید به آن عمل شود مگر اینکه دلیلی مبنی بر عدم عمل به آن وجود داشته باشد
(۱۲۷۳) حقیقت وجود مجاز در قرآن کریم
در قرآن مَجاز وجود ندارد، بله. درست است. در قرآن چیزی به نام مَجاز وجود ندارد. چون یکی از بارزترین نشانههای مَجاز این است که نفی کردنش صحیح است
(۱۲۷۲) مفهوم مخالف، دلالت منطوق و دلالت مفهوم
قاعدهای که اصولیان ذکر کردهاند مبنی بر قویتر بودن دلالت منطوق از دلالت مفهوم، بسیار واضح است. چون دلالت منطوق در محل نطق، آشکار و واضح است
(۱۲۷۱) معنی «اعتبار به عموم لفظ است نه سبب خاص آن»
منظور از این قاعده این است که اگر حکمی نازل شد که سبب خاصی داشت، آن حکم صورت عمومی به خود میگیرد و خاص همان مساله باقی نمیماند