(۶۳۰۷) سوال: از اسباب اجابت دعا این است که با حمد الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و درود بر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آغاز شود؟ و آیا این کار هنگام دعا پس از تشهد در نماز و در سجده نیز بهتر است؟

جواب:

تمام نماز، خود ثنا و ستایش است؛ زیرا انسان از همان لحظه‌ای که وارد نماز می‌شود، می‌گوید: «سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، تَبَارَكَ اسْمُكَ وَتَعَالَى جَدُّكَ، وَلَا إِلَهَ غَيْرُكَ»^[۱]: (بار الهی، پاک و منزهی و حمد از آن توست و نامت با برکت است و قدرت و شکوه تو بسیار بالاست و هیچ معبود حقی بجز تو وجود ندارد) سپس سوره‌ی فاتحه را می‌خواند یا می‌گوید: «اللَّهُمَّ بَاعِدْ بَيْنِي وَبَيْنَ خَطَايَايَ كَمَا بَاعَدْتَ بَيْنَ الْمَشْرِقِ وَالْمَغْرِبِ، اللَّهُمَّ نَقِّنِي مِنْ خَطَايَايَ كَمَا يُنَقَّى الثَّوْبُ الْأَبْيَضُ مِنَ الدَّنَسِ، اللَّهُمَّ اغْسِلْنِي مِنْ خَطَايَايَ بِالثَّلْجِ وَالْمَاءِ وَالْبَرَدِ»^[۲]: (بار الهی میان من و گناهانم چون مشرق و مغرب فاصله انداز، بارالهی من را از گناهانم پاک کن همان گونه که جامه‌ی سفید از چرک و آلودگی پاک می‌گردد بارالهی خطاهای مرا با آب و برف و تگرگ بشوی) و دعا کردن، خود ثنای الهی است؛ چون بیانگر اعتراف بنده به ناتوانی خویش و اقرار به کمال، رحمت و علم الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است، نماز سراسر ثناست و تشهد آخر که محل دعاست، خود مشتمل بر ثنا بر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ و درود بر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم است؛ زیرا با جمله‌ی «التحیات لله والصلوات والطيبات» آغاز می‌شود که ثنا بر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است، سپس سلام بر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم، سپس سلام بر خود و بندگان صالح، و سپس درود بر رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم فرستاده می‌شود، پس نیازی به حمد و درود جداگانه پیش از دعا در این موضع نیست؛ بلکه بعد از گفتن: «اللَّهُمَّ إِنِّي أَعُوذُ بِكَ مِنْ عَذَابِ الْقَبْرِ، وَعَذَابِ النَّارِ، وَفِتْنَةِ الْمَحْيَا وَالْمَمَاتِ، وَشَرِّ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ»^[۳]: (بار الهی، از عذاب جهنم و از  عذاب قبر و از شر فتنه‌ی زندگی و مرگ و از شر فتنه‌ی مسیح دجال به تو پناه می‌جویم) آن‌گاه آنچه می‌خواهد، دعا کند.

[۱] صحیح مسلم: موقوف است از عمر بن الخطاب: كتاب الصلاة، باب حجة من قال لا يجهر بالبسملة، شماره (۳۹۹)، و آن مرفوع است در سنن أبي داود از حديث أبي سعيد الخدری: كتاب استفتاح الصلاة، باب من رأى الاستفتاح بسبحانك اللهم وبحمدك، شماره (٧٧٥).

[۲] صحیح بخاری: كتاب الأذان، باب ما يقول بعد التكبير، شماره (۷۱۱)، و صحیح مسلم: كتاب المساجد ومواضع الصلاة، باب ما يقال بين التكبيرة الإحرام والقراءة، شماره (٥٩٨).

[۳] صحیح بخاری: كتاب الجنائز، باب التعوذ من عذاب القبر، شماره (۱۳۱۱)، و صحیح مسلم: کتاب المساجد ومواضع الصلاة، باب ما يستعاذ منه في الصلاة شماره (٥٨٨).