(۶۳۳۱) سوال: وقتی از دعا و تضرع در پیشگاه الله عزوجل و گریستن از خشیت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ فارغ می‌شوم، با یقین گمان می‌کنم که الله عزوجل دعایم را مستجاب خواهد کرد، و گمان می‌کنم که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ مرا دوست دارد؛ آیا این گمان جایز است؟

جواب:

این گمان جایز بلکه مطلوب است که انسان به پروردگارش حسن ظن داشته باشد، اگر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ او را در عمل نیک موفق گرداند، امیدوار باشد که پذیرفته شود، و اگر دعا کرد، امیدوار به اجابت باشد و به همین شکل؛ زیرا الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در حدیث قدسی می‌فرماید: «أَنَا عِنْدَ ظَنِّ عَبْدِي بِي، وَأَنَا مَعَهُ إذا ذَكَرَنِي»^[۱]: (من نزد گمان بنده‌ام نسبت به خود هستم و با او هستم هنگامی که مرا یاد کند) و حسن ظن به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از اسباب قبولی و اجابت است اما انسان نباید به عمل خود مغرور شود و در دل بگوید: من این کار را کردم، من آن کار را کردم، نباید چنین بگوید، زیرا هرچه انجام می‌دهد، برای خود انجام داده، و الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از او بی‌نیاز است، چنان‌که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ  فرموده است: {یَمُنُّونَ عَلَیۡكَ أَنۡ أَسۡلَمُوا۟ قُل لَّا تَمُنُّوا۟ عَلَیَّ إِسۡلَـٰمَكُمۖ بَلِ ٱللَّهُ یَمُنُّ عَلَیۡكُمۡ أَنۡ هَدَىٰكُمۡ لِلۡإِیمَـٰنِ إِن كُنتُمۡ صَـٰدِقِینَ} [سوره الحجرات: ۱۷]: (آنان بر تو منت مى‌نهند كه اسلام آورده‌اند؛ بگو: «منتِ اسلامِ خویش را بر من نگذارید؛ بلكه اگر [در ابراز ایمان] صداقت دارید، این الله است كه بر شما منت دارد كه شما را به سوى ایمان هدایت نموده است»).

اگر کسی بپرسد: آیا انسان وقتی توفیق دعا یا عبادت پیدا می‌کند، خوشحال می‌شود؟ پاسخ این است که: بله، خوشحال و مسرور می‌شود و به خیر امیدوار می‌گردد و در حدیث از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم آمده است که فرموند: «مَنْ سَرَّتْهُ حَسَنَتُهُ وَسَاءَتْهُ سَيِّئَتُهُ فَذَلِكَ الْمُؤْمِنُ»^[۲]: (کسی که نیکی‌اش او را خوشحال کند و بدی‌اش او را ناراحت سازد، پس او همان مؤمن است).

[۱] صحیح بخاری: كتاب التوحيد، باب قول الله تعالى ﴿وَيُحَذِّرُكُمُ اللَّهُ نَفْسَهُ ﴾ [آل عمران: ٢٨]، شماره (٦٩٧٠)، وصحیح مسلم: كتاب الذكر والدعاء والتوبة باب الحث على ذكر الله -تعالى- شماره (٢٦٧٥).

[۲] سنن ترمذی: كتاب الفتن، باب ما جاء في لزوم الجماعة، شماره ( ٢١٦٥)، وقال: هذا حديث حسن صحيح غريب من هذا الوجه، وقد رواه ابن المبارك عن محمد بن سوقة، وقد روي هذا الحديث من غير وجه عن عمر عن النبي صلی الله علیه و سلم.