(۶۱۲۸) عذاب کسی که به نذر خود وفا نکند چیست؟

(۶۱۲۸) سوال: شیخ بزرگوار! عذاب کسی که به نذر خود وفا نکند چیست؟ اگر نذر خود را فراموش کرده باشد چه کاری انجام دهد؟ آیا برای انسان درست است هر چیزی را نذر کند؟

جواب:

عقوبت کسی که نذر کند ولی به آن وفا نکند، در صورتی که وفای به آن واجب باشد آن چیزی است که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ آن را ذکر می‌‌کند: {وَمِنْهُم مَّنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتَانَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ * فَلَمَّا آتَاهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوا وَّهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ}[التوبة: ۷۵-۷۶]: (بعضی از آنها با الله (عهد و) پیمان بستند که: اگر (الله) از فضل خود (نصیبی) به ما دهد قطعاً صدقه (وزکات) خواهیم داد و از نیکوکاران خواهیم بود * پس چون (الله) از فضل خود به آنها (نصیبی) بخشید، به آن بخل ورزیده واعراض کنان روی گرداندند (وسر پیچی کردند) * پس (این عمل) نفاق را تا روزی که او (الله) را ملاقات کنند در دل‌‌هایشان بر قرار ساخت و این به (سبب) آنچه که با الله وعده کرده بودند؛ خلاف نمودند (وعهد شکنی کردند) وبه (سبب) آنکه دروغ می‌گفتند) این عقوبت بزرگ سخت‌‌تر از هر نوع عقوبت مادی است، زیرا این عقوبت یعنی نفاق در قلب تا مرگ باقی می‌‌ماند: {فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ} به الله قسم این عقوبت بزرگ است! لذا بر کسی که نذر نموده واجب بوده تقوای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ را پیشه نماید و بر حسب آنچه نذر نموده به آن وفا کند؛ تفاوتی ندارد نماز، صدقه، روزه یا حج باشد. برای اینکه در صورت مخالفت با پیمانی که با الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بسته دچار این عقوبت بزرگ نشود.

از جمله نذرها نذری است که وفای به آن واجب نیست مانند اینکه نذر همانند قسم باشد یعنی مقصود از آن تشویق، منع نمودن، تصدیق یا تکذیب باشد. مانند اینکه بگوید: اگر با فلانی صحبت نکردم، به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نذر می‌‌کنم دو ماه روزه بگیرم و با فلانی صحبت نکرد، در این حالت بر او واجب نیست دو ماه روزه بگیرد بلکه می‌‌تواند دو ماه روزه بگیرد یا اینکه در مقابل نذر کفاره‌‌ی قسم دهد به این صورت که ده مسکین غذا داده یا لباس بپوشاند یا اینکه برده آزاد کند و در صورتی که نیافت سه روز پی در پی روزه بگیرد، زیرا این نذر به مانند قسم بوده و مقصود از آن تشویق به صحبت کردن با او است. همچنین در صورتی که مقصود منع باشد مانند اینکه بگوید: اگر با فلانی صحبت کردم به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نذر می‌‌کنم که دو ماه روزه بگیرم، لذا با او صحبت کرد. در این صورت اختیار دارد بین اینکه کفاره‌‌ی قسم دهد یا اینکه این دو ماه را روزه بگیرد، زیرا این نذر مانند قسم است. همچنین در صورتی که نذر در امر مباحی باشد مانند اینکه بگوید: به خاطر الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نذر می‌‌کنم که با این لباس مشخص به نماز بروم سپس با لباسی دیگر رفت؛ در این حالت کفاره‌‌ی قسم کافی است، زیرا مقصود از این نذر قسم است و رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌‌‌فرماید: «إنما الأعمال بالنیات، وإنما لکل امرئ ما نوی»[۱]: (همه‌‌ی اعمال بستگی به نیت‌‌ها دارد و برای هر فردی آنچه نیت کرده حاصل می‌‌گردد).

سخن سؤال کننده: اگر چیزی را نذر کرد سپس آن را فراموش نمود؛ می‌‌گوییم: اگر چیزی را نذر کرد سپس آن را فراموش نمود چیزی بر او لازم نیست تا اینکه آشکار گردد. اگر از به یاد آوردن آن نا امید شد کفاره‌‌ی قسم می‌‌دهد.

[۱] تخریج آن گذشت.

تعداد بازدید: 74

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

تقول السائلة: فضيلة الشيخ ما هو عقاب من لم يف بالنذر؟ وماذا يعمل إذا نسي هذا النذر؟ وهل يصح للإنسان أن يَنْذُر بأي شيء؟

فأجاب -رحمه الله تعالى-: عقوبة من نذر ولم يف بنذره إذا كان الوفاء بالنذر واجبًا عليه ما ذكره الله تعالى في قوله: ﴿وَمِنْهُم مَّنْ عَهَدَ اللَّهَ لَين اتَنَا مِن فَضْلِهِ، لَنَصَّدَّقَنَ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّلِحِينَ فَلَمَّا ءاتَهُم مِّن فَضْلِهِ يَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوا وَهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُواْ يَكْذِبُونَ﴾ [التوبة: ٧٥-٧٧]، وهذه عقوبة عظيمة أشد من أي عقوبة مادية؛ لأن هذه العقوبة نفاق في القلب يبقى إلى الممات ﴿ فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقَا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ ﴾ [التوبة: ٧٧]، وهذه عقوبة والله عظيمة! فالواجب على من نذر نذرًا أن يتقي الله -عز وجل-، وأن يَفيَ بالنذر على حسب ما نذر، سواء كان صلاة أو صدقة أو صومًا أو حجا؛ لئلا يقع إذا أخلف ما عاهد الله عليه في هذه العقوبة العظيمة.

ولكن من النذر ما لا يجب الوفاء به، كما لو جَرَى النذر تجرى اليمين بأن يكون المقصود به الحث أو المنع أو التصديق أو التكذيب، ففي هذه الحال لا يجب عليه الوفاء بالنذر، ويكفيه كَفَّارة يمين، مثل أن يقول: إن لم أكلم فلانًا فلله على نذر أن أصوم شهرين، ولم يكلم فلانًا، ففي هذه الحال لا يجب عليه أن يصوم الشهرين، بل له أن يصوم الشهرين وله أن يكفر عن النذر كَفَّارة يمين؛ بأن يطعم عشرة مساكين، أو يكسوهم، أو يُعتق رقبة، فإن لم يجد فصيام ثلاثة أيام متتابعة؛ وذلك لأن هذا النذر جرى مجرى اليمين؛ فإن المقصود به الحث على تكليمه، وكذلك لو كان المقصود به المنع مثل أن يقول: إن كلمت فلانًا فلله علي نذر أن أصوم شهرين فكلمه؛ فحينئذ يُخيَّر بين أن يكفر كَفَّارة اليمين، وسبق بيانها، أو يصوم هذين الشهرين؛ لأن هذا النذر جارٍ مجرى اليمين، وكذلك لو كان النذر في أمر مباح مثل أن يقول: الله على نذر أن أخرج إلى الصلاة بهذا الثوب المعين، ويعينه، ثم يخرج فيصلي بثوب آخر غيره فإنه في هذه الحال يجزئه كَفَّارة يمين؛ لأن هذا النذر يُراد به اليمين، وقد قال النبي عليه

الصلاة والسلام: «إِنَّما الأعمالُ بالنِّيَّاتِ، وَإِنَّمَا لِكُلِّ امْرِئٍ مَا نَوَى».

وأما قول السائل: إذا نذر شيئًا فنسيه، فإننا نقول: إذا نذر شيئًا فنسيه لم يَلْزَمه شيء حتى يتبيَّن، فإن أيس من بيانه ومن ذكره فإنه يكفر كَفَّارة يمين؛ على ما سبق بيانه.