(۶۱۲۵) حکم فراموشی نذر و قضای آن

(۶۱۲۵) سوال: هنگامی که برای کار به عربستان سعودی آمدم از الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ طلب نموده که مرا در کار و سفرم موفق نماید و نذر کردم که روزانه چهار رکعت به نیت حمد و شکر بخوانم و این کار را در طول زندگی انجام دهم. روزی خواندن این چهار رکعت را فراموش کردم و آن را در روز بعد خواندم؛ حکم این سهو چیست؟ آیا قضای آن در روز دوم مقبول بوده یا اینکه کفاره دارد؟ لطفا پاسخ دهید.

جواب:

قبل از اینکه به سؤال وی پاسخ دهم دوست دارم تذکر دهم هر چند بسیار تذکر دادم که نذر مکروه است. حتی برخی از علما گفته‌‌اند: حرام است، زیرا رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم از آن نهی نموده و در قرآن اشاره به نهی از آن وجود دارد. آنجایی که الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ می‌‌فرماید: {وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَانِهِمْ لَئِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ ۖ قُل لَّا تُقْسِمُوا ۖ طَاعَةٌ مَّعْرُوفَةٌ ۚ}[النور: ۵۳]: ((منافقان) با (نهایت تاکید و) سخت‌‌ترین سوگندهایشان به الله سوگند یاد کردند که اگر به آنها فرمان دهی (برای جهاد) بیرون می‌‌روند؛ بگو: سوگند یاد نکنید طاعت پسندیده (و خالصانه مطلوب) است) یعنی از الله بدون قسم یاد کردن اطاعت کنید یا از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم هرگاه شما را به جهاد امر نمود بدون قسم یاد کردن اطاعت کنید همچنین رسول الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ از نذر نهی نموده ومی‌‌فرماید: «إنه لا یأتي بخير»[۱]: (خیری را نمي‌‌آورد) عقل نیز اقتضای نهی از آن را می‌‌کند، زیرا بسیاری از نذرکنندگان بر آن‌‌ها سخت می‌‌شود که به نذر خود وفا کنند. لذا می‌‌بینی که نزد هر عالمی رفته تا اینکه خود را از آن رها سازند و برخی سهل انگاری نموده و به نذر خود وفا نمی‌‌کند و اگر انسان در نذر خود که واجب بوده به آن وفا کند سهل انگاری داشته باشد و وفا نکند؛ ترس نفاق بر او می‌‌رود، به دلیل فرموده‌‌ی الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ : {وَمِنْهُم مَّنْ عَاهَدَ اللَّهَ لَئِنْ آتَانَا مِن فَضْلِهِ لَنَصَّدَّقَنَّ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّالِحِينَ * فَلَمَّا آتَاهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوا وَّهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَىٰ يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ}[التوبة: ۷۵-۷۶]: (بعضی از آنها با الله (عهد و) پیمان بستند که: اگر (الله) از فضل خود (نصیبی) به ما دهد قطعاً صدقه (وزکات) خواهیم داد و از نیکوکاران خواهیم بود * پس چون (الله) از فضل خود به آنها (نصیبی) بخشید، به آن بخل ورزیده واعراض کنان روی گرداندند (وسر پیچی کردند) * پس (این عمل) نفاق را تا روزی که او (الله) را ملاقات کنند در دل‌‌هایشان بر قرار ساخت و این به (سبب) آنچه که با الله وعده کرده بودند؛ خلاف نمودند (وعهد شکنی کردند) وبه (سبب) آنکه دروغ می‌گفتند).

بعد از این به سؤال جواب داده و می‌‌گوییم: نذر نموده که چهار رکعت برای الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ در طول زندگی‌‌اش مادامی که در عربستان سعودی است بخواند؛ این چیزی است که از سؤال وی فهمیدم. نماز عبادت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ بوده و از رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم ثابت شده که می‌‌فرماید: «من نذر أن یطیع الله فلیطعه»[۲]: (كسي که نذر نمود از الله اطاعت کند، از الله اطاعت کند) بنابراین بر تو لازم بوده همان‌‌طور که نذر کردی هر روز چهار رکعت نماز بخوانی و اگر روزی آن را فراموش کردی هرگاه به یاد آوردی آن را بخوان، به دلیل فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «من نام عن صلاة أو نسیها فلیصلها متی ذکرها، ولا کفارة له إلا ذلك»[۳]: (کسی که نمازی را فراموش نمود یا از آن نماز به خواب رفت، آن را هرگاه به یاد آورد بخواند و کفاره‌‌ای جز این ندارد).

آنچه به وسیله‌‌ی نذر واجب شده باید با آن همان‌‌طور که با مسائلی که با اصل شریعت واجب شده تعامل شود اما اگر آن را از روی عمد تا روز دوم ترک کنی گناهکار می‌‌شوی، زیرا نذر خود را انجام ندادی و متردد هستم آیا قضای آن در روز دوم برای تو کفایت می‌‌کند یا خیر؟ زیرا نمازی که دارای وقت بوده را بدون عذر شرعی از وقت آن خارج ساختی، لذا از تو قبول نمی‌‌شود، به دلیل فرموده‌‌ی رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم : «من عمل عملا لیس علیه أمرنا فهو رد»[۴]: (کسی که عملی را انجام دهد که امر دین ما بر آن نیست عمل وی مردود است) و تو امر شده‌‌ای به نذر خود در وقتی که آن را مشخص نمودی وفا کنی، لذا اگر آن را از وقتی که مشخص کردی از روی عمد به تأخیر بیندازی، چیزی غیر از آنچه به آن امر شده‌‌ای انجام داده‌‌ی، لذا این کار مردود است و در این حالت به خاطر فوت شدن نذر از وقت آن کفاره‌‌ی قسم می‌‌دهی. کفاره‌‌ی قسم عبارت است از غذا دادن یا لباس پوشاندن به ده مسکین یا برده آزاد کردن اما اگر نیافتی سه روز پی در پی روزه می‌‌گیری.

[۱] تخریج آن گذشت.

[۲] تخریج آن گذشت.

[۳] السراج در مسند (۱/۴۲۱، شمارهی ۱۳۶۷)

[۴] مسلم: کتاب الأقضیة، باب نقض الأحکام الباطلةورد محدثات الأمور، شمارهی (۱۷۱۸).

تعداد بازدید: 62

این صفحه را به اشتراک بگذارید

مشاهده‌ی اصل متن عربی

يقول السائل: عندما حضرت إلى المملكة للعمل سألت الله -سبحانه وتعالى- أن يوفقني في عملي وسفري هذا، ونذرت الله -سبحانه وتعالى- أن أصلي يوميًّا أربع ركعات حمدًا وشكرًا له، وذلك طول حياتي، وذات يوم نسيت صلاة هذه الأربع ركعات، وقمت بصلاتها في اليوم التالي، فما الحكم في هذا السهو؟ هل قضاؤها ثاني يوم مقبول أم الأمر فيه كَفَّارة؟ أرجو إفادتكم، بارك الله فيكم.

فأجاب – رحمه الله تعالى-: قبل أن أجيب على سؤاله أود أن أنبه، وكم نبهتُ ونبه غيري، أن النذر مكروه، حتى قال بعض العلماء: إنه حرام؛ وذلك لأن النبي صلى الله عليه وسلم نهى عنه، وفي القرآن ما يشير إلى النهي عنه، حيث قال الله تعالى: ﴿وَأَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمَنِهِمْ لَبِنْ أَمَرْتَهُمْ لَيَخْرُجُنَّ قُل لَّا تُقْسِمُوأَطَاعَةٌ مَّعْرُوفَةٌ﴾ [النور: ٥٣] أي أطيعوا الله تعالى بدون أن تُقْسِمُوا، أو أطيعوا الرسول صلى الله عليه وسلم إذا أمركم بالخروج بدون أن تقسموا، والنبي صلى الله عليه وسلم نهى عن النذر، وقال: «إِنَّهُ لا يَأْتِي بخير»، والنظر يقتضي النهي عنه أيضًا؛ ذلك لأن كثيرًا من الناذرين يصعب عليهم أن يوفوا بنذورهم، فتجدهم يذهبون إلى كل عالم يَطْرُقُون بابه لعلهم يجدون الخلاص منه، وبعضهم يتهاون ولا يفي بنذره، وإذا تهاون الإنسان بنذره الذي يجب عليه الوفاء به، فإنه يُخشَى عليه من النفاق؛ لقول الله تعالى: ﴿وَمِنْهُم مَّنْ عَهَدَ اللَّهَ لَبِنْ اتَنَا مِن فَضْلِهِ، لَنَصَّدَّقَنَ وَلَنَكُونَنَّ مِنَ الصَّلِحِينَ فَلَمَّا ءَاتَهُم مِّن فَضْلِهِ بَخِلُوا بِهِ وَتَوَلَّوا وَهُم مُّعْرِضُونَ * فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يكذِبُونَ﴾ [التوبة: ٧٥-٧٧].

وبعد هذا نجيب على سؤال السائل ونقول: إنه نذر أن يصلي الله تعالى أربع ركعات طوال حياته ما دام في المملكة كما يظهر لي من سؤاله، والصلاة طاعة الله عز وجل، وقد ثبت عن النبي صلى الله عليه وسلم أنه قال: «مَنْ نَذَرَ أَنْ يُطِيعَ اللَّهَ فَلْيُطِعْهُ»، وعلى هذا فيَلْزَمُكَ أن تصلي كل يوم أربع ركعات كما نذرت، فإذا نسيتها ذات يوم فصلها متى ذَكَرْتَها؛ لقول النبيِّ صلى الله عليه وسلم: «مَنْ نَامَ عَنْ صَلَاةٍ أَوْ نَسِيَهَا فَلْيُصَلِّهَا مَتَى ذَكَرَهَا، وَلَا كَفَّارَةَ لَهُ إِلا ذَلِكَ».

والواجب بالنذر أن يحذو به حذو الواجب بأصل الشرع، أما لو تركتها عمدا إلى اليوم الثاني فإنك آيم بذلك؛ لأنك لم تأتِ بنذرك، وعندي تَرَدُّد في كونه يجزئك أن تقضيه في اليوم الثاني أو لا يجزئك؛ لأنها صلاة مؤقتة بوقت أخرجتها عن وقتها بدون عُذْرٍ شَرعي، فلا تكون مقبولة منك؛ لقول النبي

عليه الصلاة والسلام: «مَن عَمِلَ عَمَلًا ليسَ عليه أَمْرُنا فهو رَدُّ»، وأنت مأمور أن تفي بنذرك في وقته الذي عينته، فإن أخرته عن وقته الذي عينته عمدا فقد فعلت غير ما أُمرت فيكون ذلك مردودا عليك، وفي هذه الحال تكفر كفَّارة يمين؛ لفوات النذر عن وقته، وكَفَّارة اليمين هي إطعام عشرة مساكين أو كسوتهم أو تحرير رقبة، فمن لم يجد فصيام ثلاثة أيام متتابعة.