(۶۰۳۵) سوال: شیخ بزرگوار! آیا در این کار گناه بازیچه قرار دادن قسم به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ نیست؟ از این جهت که بر رخ ندادن چیزی قسم یاد نموده در حالی که آن چیز رخ داده است و او می‌‌داند که کفاره‌‌ای ندارد و قسم یاد نموده تا اینکه طرف مقابل خود را در این مسئله راضی کند؟

جواب:

در هر حال در این کار برای او گناه دروغ و قسم است.

شیخ بزگوار: گفتید هرگاه شخص سوگند یاد کند و بگوید: إن شاء الله، قسم محسوب نمی‌‌شود، زیرا به منزله‌‌ی قسم نیست؛ زیرا آزاد است و اگر خواست می‌‌شنود و اگر خواست نمی‌‌شنود.

جواب: بله، اما قسم است. رسول الله صَلَّىٰ‌اللهُ‌عَلَيْهِ‌وَعَلَىٰ‌آلِهِ‌وَسَلَّم می‌‌فرماید: «من حلف علی یمین فقال: إن شاء الله لم یحنث»[۱]: (کسی که قسم یاد نمود سپس گفت: إن شاء الله؛ قسم گیر نمی‌‌شود)  در حقیقت قسم بوده چون قسم به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ است، اما قسمی بوده که به مشیئت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ معلق شده است، گویا انسان از چرخش و قدرت خود بیزاری جسته و امر را به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ واگذار می‌‌کند. هنگامی که امر را به الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ واگذار می‌‌کند، این‌‌گونه می‌‌شود که اگر خلاف قسم خود نمود با مشیئت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ خلاف قسم خود نموده است و چیزی بر او نیست. به همین دلیل علما اختلاف نموده که هرگاه إن شاء الله گفت؛ آیا برای تبرک بوده یا برای تعلیق؟ اگر برای تبرک گفته، آیا فایده دارد یا خیر؟ شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله ترجیح داده به دلیل عموم حدیث مطلقا فایده دارد یعنی به عنوان مثال، ممکن است کسی بگوید: به الله قسم إن شاء الله این کار را انجام خواهم داد و منظورش از گفتن (إن شاء الله) تأکید امر باشد، نه معلق نمودن آن به مشیئت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ . برخی از علما می‌‌گویند: اگر قصدش معلق نمودن قسم نباشد، قسم گیر می‌‌شود؛ زیرا آن را به مشیئت الله سُبْحَانَهُ‌وَتَعَالَىٰ واگذار نکرده بلکه آن را از این جهت که با مشیئت الهی بوده، تأکید نموده است. برخی می‌‌گویند: هرگاه إن شاء الله را به صورت مطلق بگوید، چه قصدش تحقق آن یا معلق نمودن آن باشد، چیزی بر او نیست و این قول، ترجیح شیخ الاسلام ابن تیمیه رَحِمَهُ‌الله بوده و دلیلش عمومیت حدیث است.

[۱] تخریج آن گذشت.